Vì sao cuộc đời có quá nhiều khổ đau là điều quán chiếu tiếp theo giúp xoay tâm hướng về thực hành tâm linh.
Bạn đã hiểu rằng việc mình được sinh làm người thật quý giá và đời này không vĩnh cửu. Giờ hãy nhìn thẳng một cách thành thật: cuộc đời này thực sự là như thế nào? Và vì sao cuộc đời có quá nhiều khổ đau?
Ai cũng khổ
Hãy nhìn quanh. Không có ai chưa từng đau khổ. Người giàu và người nghèo, người mạnh và người yếu, người khôn ngoan và người chất phác — ai cũng biết đến nỗi đau, sự sợ hãi, mất mát và thất vọng.
Con người sinh ra trong đau đớn, rồi bệnh, già và chết. Họ mất đi những người mình thương và gặp những người mình không muốn thấy. Họ không có được điều mình mong, còn điều đã có được thì lại sợ mất.
Ngay cả những người ta ganh tị cũng có nỗi khổ riêng. Chỉ là nhìn từ bên ngoài thì không thấy.
Các nguồn nói gì về việc ai cũng khổ
Phật giáoइदं खो पन, भिक्खवे, दुक्खं अरियसच्चं — जातिपि दुक्खा, जरापि दुक्खा, ब्याधिपि दुक्खो, मरणम्पि दुक्खं, अप्पियेहि सम्पयोगो दुक्खो, पियेहि विप्पयोगो दुक्खो, यम्पिच्छं न लभति तम्पि दुक्खं
IDAṂ KHO PANA, BHIKKHAVE, DUKKHAṂ ARIYASACCAṂ — JĀTIPI DUKKHĀ, JARĀPI DUKKHĀ, BYĀDHIPI DUKKHO, MARAṆAMPI DUKKHAṂ, APPIYEHI SAMPAYOGO DUKKHO, PIYEHI VIPPAYOGO DUKKHO, YAMPICCHAṂ NA LABHATI TAMPI DUKKHAṂ
“Này các tỳ-kheo, đây là thánh đế về khổ: sinh là khổ, già là khổ, bệnh là khổ, chết là khổ; gần gũi điều không ưa là khổ, xa lìa điều mình ưa là khổ; không được điều mình mong cầu cũng là khổ.”
— Lời Đức Phật: Kinh tạng Pali, «Saṃyutta-nikāya» («Tương Ưng Bộ Kinh»), 56.11: Dhammacakkappavattana Sutta — «Kinh Chuyển Pháp Luân» Trích từ sáchKinh tạng PāliMở ›
Kinh Thánhאָדָם יְלוּד אִשָּׁה קְצַר יָמִים וּשְׂבַע־רֹגֶז׃
“Loài người bởi người nữ sanh ra, sống tạm ít ngày, bị đầy dẫy sự khốn khổ.”
— Lời Gióp: Kinh Thánh, Cựu Ước, «Gióp», 14:1 Trích từ sáchKinh Thánh, Tân ƯớcMở ›
Đạo Sikhਰੋਵਹਿ ਕਿਰਪਨ ਸੰਚਹਿ ਧਨੁ ਜਾਇ ॥ ਪੰਡਿਤ ਰੋਵਹਿ ਗਿਆਨੁ ਗਵਾਇ ॥ ਬਾਲੀ ਰੋਵੈ ਨਾਹਿ ਭਤਾਰੁ ॥ ਨਾਨਕ ਦੁਖੀਆ ਸਭੁ ਸੰਸਾਰੁ ॥
“Kẻ keo kiệt khóc: của cải tích góp đã ra đi. Người học thức khóc vì đánh mất sự hiểu biết của mình. Người vợ trẻ khóc vì không có chồng. Hỡi Nanak, cả thế gian đều khổ.”
— Guru Nanak: «Guru Granth Sahib», «Ramkali ki Var», shalok của Guru Nanak cho pauri 13, trang 954 Trích từ sáchGuru Granth SahibMở ›
Hồi giáoوَلَنَبْلُوَنَّكُم بِشَىْءٍ مِّنَ ٱلْخَوْفِ وَٱلْجُوعِ وَنَقْصٍ مِّنَ ٱلْأَمْوَٰلِ وَٱلْأَنفُسِ وَٱلثَّمَرَٰتِ ۗ وَبَشِّرِ ٱلصَّـٰبِرِينَ ٱلَّذِينَ إِذَآ أَصَـٰبَتْهُم مُّصِيبَةٌ قَالُوٓا۟ إِنَّا لِلَّهِ وَإِنَّآ إِلَيْهِ رَٰجِعُونَ
“Và chắc chắn Chúng Ta sẽ thử thách các ngươi bằng một chút sợ hãi và đói khát, cùng sự mất mát về tài sản, sinh mạng và hoa màu; nhưng hãy báo tin mừng cho những người kiên nhẫn — những ai khi gặp tai họa thì nói: ‘Quả thật, chúng tôi thuộc về Allah và quả thật, chúng tôi sẽ trở về với Ngài.’”
— Kinh Qur'an, surah 2 «Al-Baqarah» («Con bò cái»), ayah 155–156 Trích từ sáchKinh Qur'anMở ›
Ba loại khổ
Các bậc thầy xưa nói đến ba loại khổ.
Khổ của khổ đau — nỗi đau hiển nhiên: bệnh tật, đói khát, sầu muộn, mất mát. Có khi một tai họa chưa qua, tai họa khác đã kéo đến.
Khổ của sự đổi thay — khi điều tốt đẹp bỗng nhiên chấm dứt. Bạn đang thấy dễ chịu, đang hài lòng — rồi bỗng bệnh tật ập đến, hay một tin xấu, hay bạn mất đi điều mình yêu quý. Mọi niềm vui trên thế gian này rồi cũng có ngày qua đi, và sự kết thúc của nó mang lại nỗi đau.
Khổ của sự hiện hữu có điều kiện — loại khổ vi tế nhất. Ngay cả khi tưởng như mọi thứ đều ổn và bạn không khổ, thì tất cả những gì mà cái “ổn” ấy dựa vào đều mong manh và đã mang sẵn trong mình nguyên nhân của nỗi đau sau này. Vì thế, sâu trong lòng, con người hầu như không bao giờ thật sự bình an.
Các nguồn nói gì về ba loại khổ
Phật giáo Tây Tạng“Mọi tiện nghi, hạnh phúc và danh vọng thấy được mà ta có thể tìm thấy ở đây, trong luân hồi, đều không có chút dấu hiệu nào của sự thường còn hay bền vững, và rốt cuộc chắc chắn sẽ biến thành khổ đau.”
— Patrul Rinpoche, «Kun bzang bla ma'i zhal lung» («Lời vàng của Thầy tôi»), phần 1, chương 3, II, 4.1.1 «Khổ của sự đổi thay» — dịch từ bản tiếng Nga (người dịch I. Sauber, St. Petersburg: Nartang, 2007, tr. 116) Trích từ sáchThe Words of My Perfect TeacherMở ›
Phật giáo Tây Tạng“Một số người trong chúng ta có thể nghĩ rằng hiện giờ mọi việc đều suôn sẻ và có vẻ như mình chẳng khổ chút nào. Thật ra, chúng ta đang hoàn toàn chìm đắm trong những gì tạo ra nguyên nhân của khổ đau.”
— Patrul Rinpoche, «Kun bzang bla ma'i zhal lung» («Lời vàng của Thầy tôi»), phần 1, chương 3, II, 4.1.3 «Khổ của sự hiện hữu có điều kiện» — dịch từ bản tiếng Nga (người dịch I. Sauber, St. Petersburg: Nartang, 2007, tr. 117) Trích từ sáchThe Words of My Perfect TeacherMở ›
Ấn Độ giáoये हि संस्पर्शजा भोगा दुःखयोनय एव ते । आद्यन्तवन्तः कौन्तेय न तेषु रमते बुधः ॥
YE HI SAṂSPARŚAJĀ BHOGĀ DUḤKHAYONAYA EVA TE / ĀDYANTAVANTAḤ KAUNTEYA NA TEṢU RAMATE BUDHAḤ
“Những lạc thú sinh ra từ sự tiếp xúc của các giác quan với đối tượng của chúng là nguồn gốc của khổ đau. Chúng có khởi đầu và có kết thúc, hỡi con trai của Kunti, và người trí không tìm thấy niềm vui trong chúng.”
— Lời Krishna: «Bhagavad-gītā» («Chí Tôn ca»), 5.22 Trích từ sáchBhagavad GitaMở ›
Phật giáoतिस्सो इमा, भिक्खवे, दुक्खता. कतमा तिस्सो? दुक्खदुक्खता, सङ्खारदुक्खता, विपरिणामदुक्खता
TISSO IMĀ, BHIKKHAVE, DUKKHATĀ. KATAMĀ TISSO? DUKKHADUKKHATĀ, SAṄKHĀRADUKKHATĀ, VIPARIṆĀMADUKKHATĀ
“Này các tỳ-kheo, có ba loại khổ. Thế nào là ba? Khổ của đau đớn, khổ của sự hiện hữu có điều kiện, khổ của sự đổi thay.”
— Lời Đức Phật: Kinh tạng Pali, «Saṃyutta-nikāya» («Tương Ưng Bộ Kinh»), 45.165: Dukkhatā Sutta — «Các loại khổ» Trích từ sáchKinh tạng PāliMở ›
Ấn Độ giáoपरिणामतापसंस्कारदुःखैर् गुणवृत्तिविरोधाच् च दुःखम् एव सर्वं विवेकिनः
PARIṆĀMATĀPASAṂSKĀRADUḤKHAIR GUṆAVṚTTIVIRODHĀC CA DUḤKHAM EVA SARVAṂ VIVEKINAḤ
“Vì khổ của sự đổi thay, của sự dày vò và của những dấu vết để lại, và vì sự xung đột giữa các phẩm tính của tự nhiên, đối với người biết phân biệt thì tất cả đều là khổ.”
— Patanjali: «Yoga-sūtra» («Yoga Sutra»), 2.15 Trích từ sáchYoga Sutra của PatañjaliMở ›
Khổ đau từ đâu mà có
Khổ đau không phải là hình phạt do ai đó từ bên ngoài giáng xuống. Nó có nguyên nhân.
Chúng ta muốn điều dễ chịu kéo dài mãi mãi và điều khó chịu không bao giờ đến. Chúng ta bám víu vào con người, đồ vật, địa vị, vào chính thân thể mình. Nhưng tất cả những thứ ấy đều thay đổi và qua đi. Và càng níu giữ chặt, buông ra càng đau.
Ham muốn và bám chấp càng mạnh, khổ đau càng lớn.
Các nguồn nói gì về nguyên nhân của khổ đau
Phật giáoतण्हाय जायती सोको, तण्हाय जायती भयं; तण्हाय विप्पमुत्तस्स, नत्थि सोको कुतो भयं ॥
TAṆHĀYA JĀYATĪ SOKO, / TAṆHĀYA JĀYATĪ BHAYAṂ; / TAṆHĀYA VIPPAMUTTASSA, / NATTHI SOKO KUTO BHAYAṂ.
“Từ ái dục sinh sầu muộn, từ ái dục sinh sợ hãi. Người đã thoát khỏi ái dục thì không còn sầu muộn — lấy đâu ra sợ hãi?”
— Kinh tạng Pali, «Khuddaka-nikāya» («Tiểu Bộ Kinh»), «Dhammapada» («Kinh Pháp Cú»), câu 216 Trích từ sáchKinh Pháp CúMở ›
Ấn Độ giáoध्यायतो विषयान् पुंसः सङ्गस् तेषूपजायते । सङ्गात् संजायते कामः कामात् क्रोधो ऽभिजायते । क्रोधाद् भवति संमोहः संमोहात् स्मृतिविभ्रमः । स्मृतिभ्रंशाद् बुद्धिनाशो बुद्धिनाशात् प्रणश्यति ॥
DHYĀYATO VIṢAYĀN PUṂSAḤ SAṄGAS TEṢŪPAJĀYATE / SAṄGĀT SAṂJĀYATE KĀMAḤ KĀMĀT KRODHO 'BHIJĀYATE / KRODHĀD BHAVATI SAṂMOHAḤ SAṂMOHĀT SMṚTIVIBHRAMAḤ / SMṚTIBHRAṂŚĀD BUDDHINĀŚO BUDDHINĀŚĀT PRAṆAŚYATI
“Khi một người nghĩ tưởng đến các đối tượng của giác quan, sự gắn bó với chúng nảy sinh; từ gắn bó sinh ra ham muốn, từ ham muốn sinh ra sân hận. Từ sân hận sinh ra mê muội, từ mê muội mà mất trí nhớ, từ mất trí nhớ mà lý trí bị hủy hoại, và khi lý trí bị hủy hoại thì con người tiêu vong.”
— Lời Krishna: «Bhagavad-gītā» («Chí Tôn ca»), 2.62–63 Trích từ sáchBhagavad GitaMở ›
Kinh Thánhἕκαστος δὲ πειράζεται ὑπὸ τῆς ἰδίας ἐπιθυμίας ἐξελκόμενος καὶ δελεαζόμενος· εἶτα ἡ ἐπιθυμία συλλαβοῦσα τίκτει ἁμαρτίαν, ἡ δὲ ἁμαρτία ἀποτελεσθεῖσα ἀποκύει θάνατον.
“Nhưng mỗi người bị cám dỗ khi mắc tư dục xui giục mình. Đoạn, lòng tư dục cưu mang, sanh ra tội ác; tội ác đã trọn, sanh ra sự chết.”
— Kinh Thánh, Tân Ước, «Gia-cơ», 1:14–15 Trích từ sáchKinh Thánh, Tân ƯớcMở ›
Vòng tròn cứ lặp lại
Chúng ta tìm kiếm hạnh phúc hết lần này đến lần khác: một món đồ mới, một mối quan hệ mới, một công việc mới, một thú vui mới. Được một thời gian thì thấy nhẹ nhõm hơn, rồi mọi thứ lại lặp lại.
Cuộc đời cứ thế trôi qua — theo vòng tròn, như một con ruồi bay trong chiếc bình đậy kín mà không tìm được lối ra.
Nhiều truyền thống nói rằng vòng tròn này không kết thúc ngay cả khi chết: chừng nào còn ham muốn và bám chấp, chúng sinh còn sinh ra hết lần này đến lần khác và hết lần này đến lần khác lại gặp khổ đau.
Các nguồn nói gì về vòng tròn cứ lặp lại
Phật giáo Tây Tạng“Dù con ruồi có bay bao nhiêu trong chiếc bình đậy kín, nó cũng không thể thoát ra. Cũng vậy, dù chúng ta sinh ra ở đâu, trong các cõi cao hay cõi thấp của sự hiện hữu, chúng ta vẫn bị giam hãm trong luân hồi.”
— Patrul Rinpoche, «Kun bzang bla ma'i zhal lung» («Lời vàng của Thầy tôi»), phần 1, chương 3, I «Những khổ đau của luân hồi nói chung» — dịch từ bản tiếng Nga (người dịch I. Sauber, St. Petersburg: Nartang, 2007, tr. 97) Trích từ sáchThe Words of My Perfect TeacherMở ›
Phật giáoएतदेव, भिक्खवे, बहुतरं यं वो इमिना दीघेन अद्धुना सन्धावतं संसरतं अमनापसम्पयोगा मनापविप्पयोगा कन्दन्तानं रोदन्तानं अस्सु पस्सन्नं पग्घरितं, न त्वेव चतूसु महासमुद्देसु उदकं
ETADEVA, BHIKKHAVE, BAHUTARAṂ YAṂ VO IMINĀ DĪGHENA ADDHUNĀ SANDHĀVATAṂ SAṂSARATAṂ AMANĀPASAMPAYOGĀ MANĀPAVIPPAYOGĀ KANDANTĀNAṂ RODANTĀNAṂ ASSU PASSANNAṂ PAGGHARITAṂ, NA TVEVA CATŪSU MAHĀSAMUDDESU UDAKAṂ
“Này các tỳ-kheo, nước mắt mà các ông đã đổ ra trong cuộc lang thang dài đằng đẵng từ đời này sang đời khác, khóc than vì phải gần gũi điều không ưa và xa lìa điều mình ưa, còn nhiều hơn nước trong bốn đại dương.”
— Lời Đức Phật: Kinh tạng Pali, «Saṃyutta-nikāya» («Tương Ưng Bộ Kinh»), 15.3: Assu Sutta — «Kinh Nước mắt» Trích từ sáchKinh tạng PāliMở ›
Ấn Độ giáoमाम् उपेत्य पुनर्जन्म दुःखालयम् अशाश्वतम् । नाप्नुवन्ति महात्मानः संसिद्धिं परमां गताः ॥
MĀM UPETYA PUNARJANMA DUḤKHĀLAYAM AŚĀŚVATAM / NĀPNUVANTI MAHĀTMĀNAḤ SAṂSIDDHIṂ PARAMĀṂ GATĀḤ
“Đã đến với Ta, những linh hồn vĩ đại đạt đến sự toàn thiện tối thượng không còn tái sinh vào chốn khổ đau vô thường này nữa.”
— Lời Krishna: «Bhagavad-gītā» («Chí Tôn ca»), 8.15 Trích từ sáchBhagavad GitaMở ›
Ấn Độ giáoतद् एव सक्तः सह कर्मणैति लिङ्गं मनो यत्र निषक्तम् अस्य । प्राप्यान्तं कर्मणस् तस्य यत् किञ्चेह करोत्य् अयम् । तस्माल् लोकात् पुनर् ऐत्य् अस्मै लोकाय कर्मणे । इति नु कामयमानः ॥
TAD EVA SAKTAḤ SAHA KARMAṆAITI LIṄGAṂ MANO YATRA NIṢAKTAM ASYA / PRĀPYĀNTAṂ KARMAṆAS TASYA YAT KIÑCEHA KAROTY AYAM / TASMĀL LOKĀT PUNAR AITY ASMAI LOKĀYA KARMAṆE / ITI NU KĀMAYAMĀNAḤ
“Tâm người ấy gắn bó với điều gì, người ấy đi đến đó cùng với những hành động của mình. Khi đã hưởng hết quả của những gì mình làm ở đây, người ấy từ thế giới kia lại trở về thế giới này — để làm những việc mới. Kẻ còn ham muốn là như vậy.”
— Lời Yajnavalkya: «Bṛhadāraṇyaka-upaniṣad» («Brihadaranyaka Upanishad»), 4.4.6 Trích từ sáchCác UpanishadMở ›
Vì sao nên suy ngẫm về khổ đau
Sự quán chiếu này không nhằm khiến bạn chán nản. Ngược lại — nó giải phóng bạn.
Khi bạn thấy rõ rằng trên thế gian này không có hạnh phúc vĩnh cửu, bạn thôi chạy theo những gì không thể mang lại hạnh phúc ấy. Bạn thôi chờ đợi rằng món đồ tiếp theo, người tiếp theo hay thành công tiếp theo rồi sẽ làm bạn hạnh phúc.
Bạn chỉ đơn giản vui với những gì mình đang có, nhưng không bám víu vào chúng.
Và khi đó nảy sinh mong muốn tìm ra điều mang lại hạnh phúc không phụ thuộc vào hoàn cảnh. Lối thoát khỏi vòng tròn này là con đường tâm linh.
Và còn một quả thứ hai. Khi bạn hiểu rằng mọi chúng sinh đều khổ như chính bạn, lòng từ bi sẽ nảy sinh trong tim.
Các nguồn nói gì về lý do nên suy ngẫm về khổ đau
Phật giáo Tây Tạng“Vậy nên đừng tin vào những niềm vui bề ngoài của luân hồi. Hãy quyết định, ngay trong đời này, thoát ra khỏi đại dương khổ đau mênh mông này và đạt đến hạnh phúc chân thật, không phai tàn của quả vị Phật.”
— Patrul Rinpoche, «Kun bzang bla ma'i zhal lung» («Lời vàng của Thầy tôi»), phần 1, chương 3, I — dịch từ bản tiếng Nga (người dịch I. Sauber, St. Petersburg: Nartang, 2007, tr. 99) Trích từ sáchThe Words of My Perfect TeacherMở ›
Kinh Thánhταῦτα λελάληκα ὑμῖν ἵνα ἐν ἐμοὶ εἰρήνην ἔχητε. ἐν τῷ κόσμῳ θλῖψιν ἕξετε· ἀλλὰ θαρσεῖτε, ἐγὼ νενίκηκα τὸν κόσμον.
“Ta đã bảo các ngươi những điều đó, hầu cho các ngươi có lòng bình yên trong ta. Các ngươi sẽ có sự hoạn nạn trong thế gian, nhưng hãy cục lòng, ta đã thắng thế gian rồi!”
— Lời Chúa Giê-su: Kinh Thánh, Tân Ước, «Giăng», 16:33 Trích từ sáchKinh Thánh, Tân ƯớcMở ›
Kinh Thánhχαίρειν μετὰ χαιρόντων καὶ κλαίειν μετὰ κλαιόντων.
“Hãy vui với kẻ vui, khóc với kẻ khóc.”
— Lời Sứ đồ Phao-lô: Kinh Thánh, Tân Ước, «Rô-ma», 12:15 Trích từ sáchKinh Thánh, Tân ƯớcMở ›
Ấn Độ giáoइन्द्रियार्थेषु वैराग्यम् अनहंकार एव च । जन्ममृत्युजराव्याधिदुःखदोषानुदर्शनम् ॥
INDRIYĀRTHEṢU VAIRĀGYAM ANAHAṂKĀRA EVA CA / JANMAMṚTYUJARĀVYĀDHIDUḤKHADOṢĀNUDARŚANAM
“Không đắm nhiễm các đối tượng của giác quan, không tự cao, và thấy rõ có bao nhiêu sầu khổ trong sinh, tử, già và bệnh.”
— Lời Krishna về những gì tạo nên tri thức chân thật: «Bhagavad-gītā» («Chí Tôn ca»), 13.8 Trích từ sáchBhagavad GitaMở ›
Cách thực hành
Hãy chọn một lúc không ai làm phiền bạn. Ngồi xuống và thở thật bình thản.
Hãy nhớ lại cuộc đời mình: đã có những khổ đau nào? Bạn đã phải trải qua những gì — bệnh tật, mất mát, sợ hãi, thất vọng?
Hãy nhớ lại những điều từng mang lại niềm vui về sau đã mang lại nỗi đau ra sao: điều tốt đẹp đã kết thúc thế nào, những con người và đồ vật bạn từng gắn bó đã rời xa ra sao.
Hãy nhớ cả điều ngược lại: những gì lúc đầu mang đến cho bạn khổ đau và nỗi đau, có thể về sau đã trở thành niềm vui với bạn — khi bạn nhìn thấy bức tranh chung, lớn hơn.
Hãy nhìn những người quanh bạn — đồng nghiệp, người thân, bạn bè, cả những người đi ngoài phố. Hãy nhận ra rằng tất cả họ đều đã trải qua vô vàn khổ đau — giống như bạn. Và cũng giống như bạn, họ chỉ đơn giản là muốn được hạnh phúc.
Hãy ngồi và suy ngẫm về điều này.
Bài tập về nhà
Hãy để ý đến khổ đau — cả khổ đau của chính bạn lẫn khổ đau của những người khác.
Ở giai đoạn này, bạn không cần tìm hiểu khổ đau từ đâu mà có. Chỉ cần quan sát nó khởi lên như thế nào. Bạn mong đợi một điều, nhưng điều khác lại xảy ra — và bạn khổ. Ai đó giẫm lên chân bạn — bạn khổ. Lương của bạn bị chậm — bạn khổ. Bạn muốn xem chương trình yêu thích, nhưng trên tivi lại đang chiếu chương trình khác — và bạn lại khổ.
Buổi tối, cuối ngày, hãy nhớ lại ngày vừa qua. Hôm nay bạn đã nhận thấy những khổ đau nào — của chính mình và của người khác? Chỉ cần ghi nhận chúng.
Bạn sẽ thấy rằng trong đời có rất nhiều khổ đau.
Khi nào chuyển sang thực hành tiếp theo?
Như chúng ta đã mô tả trong bài “Cách tiến bước trên con đường”, một thực hành có thể được xem là đã hoàn thành khi nó thực sự kết nối với bạn và trở thành một phần của bạn. Điều này có nghĩa là bạn không chỉ hiểu nó, mà còn cảm nhận được nó bằng trải nghiệm trực tiếp của chính mình. Hãy làm thực hành cho đến khi bạn cảm nhận được điều này. Hãy tìm cách tiếp cận sáng tạo của riêng bạn với thực hành.
Bạn cần thấy và hiểu rằng mọi người, cũng giống như bạn, đã trải qua vô vàn khổ đau. Và bạn cần cảm nhận điều đó — nó phải trở thành thực tại hằng ngày của bạn.
Hãy nhìn những người trong cuộc đời bạn: bạn bè, người thân, đồng nghiệp, cả những người đi ngoài phố. Đôi khi bạn gặp những người có vẻ kỳ quặc, giận dữ hoặc hung hăng. Hãy nghĩ về họ, nghĩ về cuộc đời họ. Cũng như bạn, họ đã từng thất vọng. Cũng như bạn, họ đã mất đi những người thân yêu. Cũng như bạn, họ đã từng đau ốm. Cũng như bạn, họ lo sợ cho tương lai của mình và cho những người thân yêu.
Và bạn sẽ thấy rằng mỗi người trong số họ đã trải qua vô vàn khổ đau — nhất là những người lớn tuổi. Có thể sự giận dữ và những hành vi kỳ quặc của họ chỉ là cách để đối phó với tất cả những điều đó.
Hãy nhìn mỗi người, và cả chính mình, qua lăng kính này. Hãy hiểu rằng: khổ đau có ở khắp nơi và trong mọi người, và mỗi người đối phó với nó theo một cách khác nhau. Khi đó, lòng từ bi sẽ khởi lên trong bạn, ngay cả với những người lúc đầu có vẻ rất xấu tính. Bạn sẽ thấy rằng họ chỉ đang cố tự bảo vệ mình khỏi khổ đau theo cách ấy.
Bạn phân tích những hành động và việc làm của người khác và của chính mình, và hiểu rằng khổ đau đóng vai trò lớn trong những quyết định ấy. Khi đó, trái tim bạn sẽ bắt đầu thắt lại vì thương xót những người ấy. Có thể bạn thậm chí sẽ muốn cầu nguyện cho những người đã đối xử không tốt với bạn. Điều này có nghĩa là bạn đã nắm vững thực hành và có thể chuyển sang thực hành tiếp theo.
Các nguồn nói gì về lòng từ bi với những người đối xử không tốt
Kinh ThánhἘγὼ δὲ λέγω ὑμῖν, ἀγαπᾶτε τοὺς ἐχθροὺς ὑμῶν, εὐλογεῖτε τοὺς καταρωμένους ὑμᾶς, καλῶς ποιεῖτε τοῖς μισοῦσιν ὑμᾶς καὶ προσεύχεσθε ὑπὲρ τῶν ἐπηρεαζόντων ὑμᾶς καὶ διωκόντων ὑμᾶς…
“Song ta nói cùng các ngươi rằng: Hãy yêu kẻ thù nghịch, chúc phước cho kẻ rủa sả các ngươi, làm ơn cho kẻ ghét các ngươi, và cầu nguyện cho kẻ ngược đãi, bắt bớ các ngươi…”
— Lời Chúa Giê-su: Kinh Thánh, Tân Ước, «Ma-thi-ơ», 5:44 Trích từ sáchKinh Thánh, Tân ƯớcMở ›
Kinh Thánh…ὅτι αὐτὸς χρηστός ἐστιν ἐπὶ τοὺς ἀχαρίστους καὶ πονηρούς. Γίνεσθε οὖν οἰκτίρμονες, καθὼς καὶ ὁ πατὴρ ὑμῶν οἰκτίρμων ἐστί.
“…vì Ngài lấy nhân từ đối đãi kẻ bạc và kẻ dữ. Vậy hãy thương xót như Cha các ngươi hay thương xót.”
— Lời Chúa Giê-su: Kinh Thánh, Tân Ước, «Lu-ca», 6:35–36 Trích từ sáchKinh Thánh, Tân ƯớcMở ›
Kinh Thánhὁ δὲ Ἰησοῦς ἔλεγε· πάτερ, ἄφες αὐτοῖς· οὐ γὰρ οἴδασι τί ποιοῦσι.
“Còn Đức Chúa Giê-su phán rằng: Lạy Cha, xin tha cho họ, vì họ không biết mình làm điều gì.”
— Lời Chúa Giê-su trên thập tự giá về những người đã đóng đinh Ngài: Kinh Thánh, Tân Ước, «Lu-ca», 23:34 Trích từ sáchKinh Thánh, Tân ƯớcMở ›
Kinh Thánhμὴ νικῶ ὑπὸ τοῦ κακοῦ, ἀλλὰ νίκα ἐν τῷ ἀγαθῷ τὸ κακόν.
“Đừng để điều ác thắng mình, nhưng hãy lấy điều thiện thắng điều ác.”
— Lời Sứ đồ Phao-lô: Kinh Thánh, Tân Ước, «Rô-ma», 12:21 Trích từ sáchKinh Thánh, Tân ƯớcMở ›
Phật giáoन हि वेरेन वेरानि, सम्मन्तीध कुदाचनं; अवेरेन च सम्मन्ति, एस धम्मो सनन्तनो.
NA HI VERENA VERĀNI, SAMMANTĪDHA KUDĀCANAṂ; AVERENA CA SAMMANTI, ESA DHAMMO SANANTANO.
“Hận thù không bao giờ được dập tắt bằng hận thù. Hận thù được dập tắt bằng không hận thù — đó là định luật muôn đời.”
— Lời Đức Phật: Kinh tạng Pali, «Khuddaka-nikāya» («Tiểu Bộ Kinh»), «Dhammapada» («Kinh Pháp Cú»), câu 5 Trích từ sáchKinh tạng PāliMở ›
Phật giáoअक्कोधेन जिने कोधं, असाधुं साधुना जिने…
AKKODHENA JINE KODHAṂ, ASĀDHUṂ SĀDHUNĀ JINE…
“Hãy lấy không giận thắng giận, lấy thiện thắng bất thiện…”
— Lời Đức Phật: Kinh tạng Pali, «Khuddaka-nikāya» («Tiểu Bộ Kinh»), «Dhammapada» («Kinh Pháp Cú»), câu 223 Trích từ sáchKinh tạng PāliMở ›
Hồi giáoوَلَا تَسْتَوِى ٱلْحَسَنَةُ وَلَا ٱلسَّيِّئَةُ ۚ ٱدْفَعْ بِٱلَّتِى هِىَ أَحْسَنُ فَإِذَا ٱلَّذِى بَيْنَكَ وَبَيْنَهُۥ عَدَٰوَةٌ كَأَنَّهُۥ وَلِىٌّ حَمِيمٌ
“Điều thiện và điều ác không ngang nhau. Hãy đẩy lui điều ác bằng điều tốt đẹp hơn, và kìa! người có hiềm thù với ngươi sẽ trở nên như một người bạn thân thiết.”
— Kinh Qur'an, surah 41 «Fussilat» («Được giải thích chi tiết»), ayah 34 Trích từ sáchKinh Qur'anMở ›
Hồi giáoوَعِبَادُ ٱلرَّحْمَـٰنِ ٱلَّذِينَ يَمْشُونَ عَلَى ٱلْأَرْضِ هَوْنًا وَإِذَا خَاطَبَهُمُ ٱلْجَـٰهِلُونَ قَالُوا۟ سَلَـٰمًا
“Những bề tôi (trung thành) của Đấng Độ Lượng là những người đi trên mặt đất một cách khiêm nhường, và khi những kẻ ngu muội nói với họ, họ đáp: ‘Bình an!’”
— Kinh Qur'an, surah 25 «Al-Furqan» («Tiêu chuẩn phân biệt»), ayah 63 Trích từ sáchKinh Qur'anMở ›
Đạo giáo大小多少,報怨以德。
“Dù lớn hay nhỏ, nhiều hay ít — hãy lấy đức báo oán.”
— «Dàodéjīng» («Đạo Đức Kinh»), chương 63 Trích từ sáchĐạo Đức KinhMở ›
Phật giáoउभतोदण्डकेन चेपि, भिक्खवे, ककचेन चोरा ओचरका अङ्गमङ्गानि ओकन्तेय्युं, तत्रापि यो मनो पदूसेय्य, न मे सो तेन सासनकरो.
UBHATODAṆḌAKENA CEPI, BHIKKHAVE, KAKACENA CORĀ OCARAKĀ AṄGAMAṄGĀNI OKANTEYYUṂ, TATRĀPI YO MANO PADŪSEYYA, NA ME SO TENA SĀSANAKARO.
“Này các tỳ-kheo, dù cho bọn cướp hung ác có dùng cưa hai đầu cưa từng chi phần thân thể các ngươi, ai trong các ngươi khởi tâm sân hận với chúng thì người ấy không làm theo lời dạy của Ta.”
— Lời Đức Phật: Kinh tạng Pali, «Majjhima-nikāya» («Trung Bộ Kinh»), kinh 21: Kakacūpama Sutta — «Kinh Ví dụ cái cưa», 20.1 Trích từ sáchKinh tạng PāliMở ›
Phật giáoतञ्च पुग्गलं मेत्तासहगतेन चेतसा फरित्वा विहरिस्साम, तदारम्मणञ्च सब्बावन्तं लोकं मेत्तासहगतेन चित्तेन विपुलेन महग्गतेन अप्पमाणेन अवेरेन अब्याबज्झेन फरित्वा विहरिस्सामा’ति.
TAÑCA PUGGALAṂ METTĀSAHAGATENA CETASĀ PHARITVĀ VIHARISSĀMA, TADĀRAMMAṆAÑCA SABBĀVANTAṂ LOKAṂ METTĀSAHAGATENA CITTENA VIPULENA MAHAGGATENA APPAMĀṆENA AVERENA ABYĀBAJJHENA PHARITVĀ VIHARISSĀMĀ’TI.
“Chúng ta sẽ an trú, trải tâm tràn đầy lòng từ đến người ấy, và bắt đầu từ người ấy, trải đến toàn thể thế giới một tâm tràn đầy lòng từ — rộng lớn, cao cả, vô lượng, không thù hận, không ác ý.”
— Lời Đức Phật: Kinh tạng Pali, «Majjhima-nikāya» («Trung Bộ Kinh»), kinh 21: Kakacūpama Sutta — «Kinh Ví dụ cái cưa», 11.14 Trích từ sáchKinh tạng PāliMở ›
Ấn Độ giáoअद्वेष्टा सर्वभूतानां मैत्रः करुण एव च । निर्ममो निरहंकारः समदुःखसुखः क्षमी ॥
ADVEṢṬĀ SARVABHŪTĀNĀṂ MAITRAḤ KARUṆA EVA CA / NIRMAMO NIRAHAṂKĀRAḤ SAMADUḤKHASUKHAḤ KṢAMĪ
“Người không ghét bỏ chúng sinh nào, thân thiện và từ bi, không chấp ‘của tôi’ và ‘tôi’, bình thản trong khổ và vui, nhẫn nại…”
— Lời Krishna: «Bhagavad-gītā» («Chí Tôn ca»), 12.13 Trích từ sáchBhagavad GitaMở ›
Lời sức mạnh của riêng bạn
Hãy tóm lại hiểu biết của bạn về thực hành này trong một câu. Ví dụ: “Bám chấp vào những gì đổi thay mang lại khổ đau.”
Hãy thêm câu này vào các câu từ những thực hành trước. Ví dụ: “Việc tôi được sinh làm người thật vô cùng quý giá. Sẽ đến lúc tôi chết. Bám chấp vào những gì đổi thay mang lại khổ đau.”
Mỗi lần bạn suy ngẫm về giá trị của cuộc sống, về vô thường hay về khổ đau, hãy thầm nói lời sức mạnh của riêng bạn.
Cần giúp với việc thực hành?
Trên Patreon bạn nhận được:
- giải đáp thắc mắc về thực hành
- nghiên cứu nguồn tư liệu theo chủ đề của bạn
- Discord riêng để trò chuyện với những người cùng thực hành
- phát trực tiếp và buổi hỏi đáp
- thảo luận về thực hành, giáo lý và truyền thống
