हा शाश्वत मार्गाचा पहिला पाठ आहे: सत्य कसे ओळखावे आणि ते असत्यापासून कसे वेगळे करावे. तुम्हाला माझ्यावर किंवा इतर कोणावरही आंधळेपणाने विश्वास ठेवण्याची गरज नाही. इतर लोकांच्या मतांवर अवलंबून न राहता, सत्य काय आहे हे तुम्ही स्वतः ओळखायला शिकले पाहिजे.
हे मुख्य कार्य का आहे
जर तुम्ही इथे आणि आत्ता, पृथ्वीवर, मानवी शरीरात अवतरलेले असाल, तर तुमच्या या अवताराच्या मुख्य कार्यांपैकी एक आहे — सत्य ओळखायला शिकणे.
तुम्ही पाहता तसे, पृथ्वीवर सत्य ओळखण्याच्या कौशल्याचा सराव करण्याच्या खूप संधी आहेत, कारण इथे खूप असत्य आहे: अनेक मुखवटे, खूप फसवणूक आणि खूप खोटी माहिती.
पण हे योगायोगाने नाही: आपल्या गुरूंनी आणि उच्च शक्तींनी आपल्याला हे सर्व यासाठी दिले आहे की आपण विकसित व्हावे.
आणि तरीही सत्य आहे. ते उपलब्ध आहे, ते शोधता येते — फक्त कसे, हे माहीत असायला हवे.
बौद्ध धर्मअसारे सारमतिनो, सारे चासारदस्सिनो; ते सारं नाधिगच्छन्ति, मिच्छासङ्कप्पगोचरा. सारञ्च सारतो ञत्वा, असारञ्च असारतो; ते सारं अधिगच्छन्ति, सम्मासङ्कप्पगोचरा.
ASĀRE SĀRAMATINO, SĀRE CĀSĀRADASSINO; TE SĀRAṂ NĀDHIGACCHANTI, MICCHĀSAṄKAPPAGOCARĀ. SĀRAÑCA SĀRATO ÑATVĀ, ASĀRAÑCA ASĀRATO; TE SĀRAṂ ADHIGACCHANTI, SAMMĀSAṄKAPPAGOCARĀ.
«जे असाराला सार मानतात आणि साराला असार पाहतात, ते सारापर्यंत पोहोचत नाहीत: ते मिथ्या संकल्पाच्या क्षेत्रात विचरतात. जे साराला सार म्हणून आणि असाराला असार म्हणून जाणतात, ते सारापर्यंत पोहोचतात: ते सम्यक् संकल्पाच्या क्षेत्रात विचरतात.»
— पाली त्रिपिटक, «Dhammapada», गाथा 11–12 पुस्तकातूनधम्मपदउघडा ›
या साधनेचे सार काय आहे
या साधनेचे सार आहे तुमचे जीवन अधिक चांगले करणे, आणि तुमचा दिवस अधिक चांगला आणि आनंददायी करणे. ही साधना आचरणात आणताना तुमचे जीवन कसे सुधारते, हे तुम्ही पाहाल. हाच तिचा उद्देश आहे.
चांगले आरोग्य आणि चांगली मनःस्थिती म्हणजेच तुमची स्पंदने (व्हायब्रेशन्स) उंचावणे. स्वतःला सत्याशी सुसंगत करून तुम्हाला हे सर्व विनासायास मिळते. कारण सत्य हीच शक्ती आणि आनंद आहे.
सत्य आणि आनंद यांविषयी स्रोत काय सांगतात
बौद्ध धर्मसद्धीध वित्तं पुरिसस्स सेट्ठं, धम्मो सुचिण्णो सुखमावहाति; सच्चं हवे सादुतरं रसानं, पञ्ञाजीविं जीवितमाहु सेट्ठं.
SADDHĪDHA VITTAṂ PURISASSA SEṬṬHAṂ, DHAMMO SUCIṆṆO SUKHAMĀVAHĀTI; SACCAṂ HAVE SĀDUTARAṂ RASĀNAṂ, PAÑÑĀJĪVIṂ JĪVITAMĀHU SEṬṬHAṂ.
«या जगात श्रद्धा हे माणसाचे सर्वश्रेष्ठ धन आहे. चांगल्या प्रकारे आचरलेला धम्म सुख देतो. सत्य हेच सर्व रसांमध्ये सर्वांत गोड आहे. प्रज्ञेने जगलेले जीवन सर्वश्रेष्ठ म्हटले जाते.»
— पाली त्रिपिटक, «Sutta-nipāta» («प्रवचनांचा संग्रह»), 1.10: Āḷavaka Sutta — «आळवक याला», 7 पुस्तकातूनपालि त्रिपिटकउघडा ›
बौद्ध धर्मसब्बदानं धम्मदानं जिनाति, सब्बरसं धम्मरसो जिनाति; सब्बरतिं धम्मरति जिनाति, तण्हक्खयो सब्बदुक्खं जिनाति.
SABBADĀNAṂ DHAMMADĀNAṂ JINĀTI, SABBARASAṂ DHAMMARASO JINĀTI; SABBARATIṂ DHAMMARATI JINĀTI, TAṆHAKKHAYO SABBADUKKHAṂ JINĀTI.
«धम्माचे दान सर्व दानांहून श्रेष्ठ आहे, धम्माचा रस सर्व रसांहून श्रेष्ठ आहे, धम्मातील रती सर्व रतींहून श्रेष्ठ आहे; तृष्णेचा क्षय सर्व दुःखांवर विजय मिळवतो.»
— पाली त्रिपिटक, «Dhammapada», गाथा 354 पुस्तकातूनधम्मपदउघडा ›
हिंदू धर्मआनन्दो ब्रह्मेति व्यजानात्
ĀNANDO BRAHMETI VYAJĀNĀT
«त्याने जाणले की ब्रह्म आनंद आहे.»
— «Taittirīya Upaniṣad» («तैत्तिरीय उपनिषद»), 3.6 पुस्तकातूनउपनिषदेउघडा ›
बायबलמִֽשְׁפְּטֵי־יְהוָ֥ה אֱמֶ֑ת צָֽדְק֥וּ יַחְדָּֽו׃ הַֽנֶּחֱמָדִ֗ים מִ֭זָּהָב וּמִפַּ֣ז רָ֑ב וּמְתוּקִ֥ים מִ֝דְּבַ֗שׁ וְנֹ֣פֶת צוּפִֽים׃
«परमेश्वराचे निर्णय सत्य आहेत, ते सर्वस्वी न्यायाचे आहेत. ते सोन्यापेक्षा, पुष्कळ शुद्ध सोन्यापेक्षाही अधिक इष्ट आहेत; ते मधापेक्षा आणि मधाच्या पोळ्यातून गळणाऱ्या मधापेक्षाही गोड आहेत.»
— बायबल, जुना करार, «स्तोत्रसंहिता», 19:9–10 पुस्तकातूनबायबल, नवा करारउघडा ›
बायबलשְׁלַח־אוֹרְךָ֣ וַ֭אֲמִתְּךָ הֵ֣מָּה יַנְח֑וּנִי … וְאָב֤וֹאָה ׀ אֶל־מִזְבַּ֬ח אֱלֹהִ֗ים אֶל־אֵל֮ שִׂמְחַ֪ת גִּ֫ילִ֥י
«तू आपला प्रकाश आणि आपले सत्य पाठव; ती मला मार्ग दाखवोत… मग मी देवाच्या वेदीकडे जाईन, माझा परम आनंद असलेल्या देवाकडे जाईन.»
— बायबल, जुना करार, «स्तोत्रसंहिता», 43:3–4 पुस्तकातूनबायबल, नवा करारउघडा ›
बायबलμειζοτέραν τούτων οὐκ ἔχω χαράν, ἵνα ἀκούω τὰ ἐμὰ τέκνα ἐν τῇ ἀληθείᾳ περιπατοῦντα.
«माझी मुले सत्यात चालतात हे ऐकण्यापेक्षा मोठा आनंद मला नाही.»
— बायबल, नवा करार, «योहानाचे तिसरे पत्र», 1:4 पुस्तकातूनबायबल, नवा करारउघडा ›
इस्लामيَـٰٓأَيُّهَا ٱلنَّاسُ قَدْ جَآءَتْكُم مَّوْعِظَةٌۭ مِّن رَّبِّكُمْ وَشِفَآءٌۭ لِّمَا فِى ٱلصُّدُورِ وَهُدًۭى وَرَحْمَةٌۭ لِّلْمُؤْمِنِينَ قُلْ بِفَضْلِ ٱللَّهِ وَبِرَحْمَتِهِۦ فَبِذَٰلِكَ فَلْيَفْرَحُوا۟ هُوَ خَيْرٌۭ مِّمَّا يَجْمَعُونَ
«हे लोकांनो! तुमच्याकडे तुमच्या प्रभूकडून उपदेश आला आहे, आणि छातीत (हृदयात) जे आहे त्यासाठी उपचार, आणि श्रद्धावंतांसाठी मार्गदर्शन आणि दया. सांग: अल्लाहच्या कृपेने आणि त्याच्या दयेने — तर त्यातच त्यांनी आनंद मानावा. ते त्यांनी साठवलेल्या गोष्टींपेक्षा उत्तम आहे.»
— कुराण, सूरा 10 «Yunus» («यूनुस»), आयती 57–58 पुस्तकातूनकुराणउघडा ›
आता हे काय आहे आणि ते कसे करायचे, हे आपण सविस्तर पाहू.
सत्य म्हणजे काय?
सत्य म्हणजे काय हे समजण्यासाठी, आधी आपण त्याच्या व्याख्येवर एकमत करूया.
सत्य म्हणजे जे विश्वसनीय आहे आणि ज्याचे खंडन करता येत नाही. ते सर्वांसाठी एकच आहे — ते परम सत्य आहे.
जर तुमच्याकडे सत्य असेल, तर कुठे जायचे आणि काय करायचे हे तुम्हाला माहीत असते. काय घडत आहे हे तुम्हाला समजते आणि घडणाऱ्या गोष्टींचा तुम्ही उलगडा करू शकता. घडणाऱ्या गोष्टींना तुम्ही दिशाही देऊ शकता, कारण सर्व काही कसे चालते हे तुम्हाला समजते.
तुमच्या कृतींमधून तुम्हाला अपेक्षित परिणाम मिळतात — कारण तुम्हाला सत्य माहीत असते.
एक साधे उदाहरण घेऊ — सायकल कशी बनलेली असते. सायकल कशी बनलेली आहे हे तुम्हाला समजत असेल, तर तुम्ही ती दुरुस्त करू शकता.
जर तुमची सायकल बिघडली आणि तुम्हाला सायकलविषयीचे सत्य माहीत असेल, तर तुम्ही ती दुरुस्त करता आणि पुढे निघता.
ती खरोखर कशी चालते हे तुम्हाला माहीत नसेल, तर तिचे काय करायचे हे तुम्हाला कळत नाही — तुम्हाला कोणाच्या तरी मदतीची गरज असते.
सोप्या शब्दांत, सत्य म्हणजे जग कसे चालते याची समज.
हे तत्त्व जीवनालाही लागू होते. जर जीवनात एखादी गोष्ट तुम्हाला पटत नसेल आणि तुम्हाला वेगळ्या प्रकारे जगायचे असेल, तर सत्याची समज असल्याने तुम्ही तो बदल घडवू शकता.
थोडक्यात, जर तुमच्याकडे सत्य असेल, तर तुम्ही तुमचे जीवन तुम्हाला हवे तसे बदलू शकता.
सत्याविषयी स्रोत काय सांगतात
हिंदू धर्मसत्यं ज्ञानमनन्तं ब्रह्म
SATYAṂ JÑĀNAM ANANTAṂ BRAHMA
«ब्रह्म सत्य, ज्ञान आणि अनंत आहे.»
— «Taittirīya Upaniṣad» («तैत्तिरीय उपनिषद»), 2.1 पुस्तकातूनउपनिषदेउघडा ›
बौद्ध धर्मसच्चं वे अमता वाचा, एस धम्मो सनन्तनो
SACCAṂ VE AMATĀ VĀCĀ, ESA DHAMMO SANANTANO
«सत्य हीच अमर वाणी आहे; हाच सनातन धर्म आहे.»
— पाली त्रिपिटक, «Sutta-nipāta» («प्रवचनांचा संग्रह»), 3.3: Subhāsita Sutta — «सुभाषित», गाथा 453 पुस्तकातूनपालि त्रिपिटकउघडा ›
बौद्ध धर्मएकञ्हि सच्चं न दुतीयमत्थि, यस्मिं पजा नो विवदे पजानं;
EKAÑHI SACCAṂ NA DUTĪYAMATTHI, YASMIṂ PAJĀ NO VIVADE PAJĀNAṂ;
«सत्य एकच आहे — दुसरे नाही; जो ते जाणतो, तो वाद घालत नाही.»
— पाली त्रिपिटक, «Sutta-nipāta» («प्रवचनांचा संग्रह»), 4.12: Cūḷaviyūha Sutta — «व्यूहांविषयी लहान प्रवचन», गाथा 884 पुस्तकातूनपालि त्रिपिटकउघडा ›
हिंदू धर्मएकं सद् विप्रा बहुधा वदन्त्य् अग्निं यमम् मातरिश्वानम् आहुः ॥
EKAṂ SAD VIPRĀ BAHUDHĀ VADANTY AGNIṂ YAMAM MĀTARIŚVĀNAM ĀHUḤ.
«सत् एकच आहे — ज्ञानी त्याला अनेक नावांनी संबोधतात: अग्नी, यम, मातरिश्वन्.»
— «Ṛgveda» («ऋग्वेद»), मंडल 1, सूक्त 164, मंत्र 46 पुस्तकातूनऋग्वेदउघडा ›
बायबलΑἰτεῖτε, καὶ δοθήσεται ὑμῖν· ζητεῖτε, καὶ εὑρήσετε· κρούετε, καὶ ἀνοιγήσεται ὑμῖν.
«मागा म्हणजे तुम्हाला दिले जाईल; शोधा म्हणजे तुम्हाला सापडेल; ठोका म्हणजे तुमच्यासाठी उघडले जाईल.»
— बायबल, नवा करार, «मत्तयकृत शुभवर्तमान», 7:7 पुस्तकातूनबायबल, नवा करारउघडा ›
बायबलἐγώ εἰμι ἡ ὁδὸς καὶ ἡ ἀλήθεια καὶ ἡ ζωή
«मार्ग, सत्य आणि जीवन मीच आहे.»
— बायबल, नवा करार, «योहानकृत शुभवर्तमान», 14:6 पुस्तकातूनबायबल, नवा करारउघडा ›
बायबलκαὶ γνώσεσθε τὴν ἀλήθειαν, καὶ ἡ ἀλήθεια ἐλευθερώσει ὑμᾶς.
«आणि तुम्ही सत्य जाणाल, आणि सत्य तुम्हाला मुक्त करील.»
— बायबल, नवा करार, «योहानकृत शुभवर्तमान», 8:32 पुस्तकातूनबायबल, नवा करारउघडा ›
इस्लामوَقُلْ جَآءَ ٱلْحَقُّ وَزَهَقَ ٱلْبَـٰطِلُ ۚ إِنَّ ٱلْبَـٰطِلَ كَانَ زَهُوقًا
«आणि सांग: सत्य आले आणि असत्य नाहीसे झाले. निश्चितच असत्य नाहीसे होणारच आहे.»
— कुराण, सूरा 17 «Al-Isra» («रात्रीचा प्रवास»), आयत 81 पुस्तकातूनकुराणउघडा ›
यहुदी धर्मעַל שְׁלשָׁה דְבָרִים הָעוֹלָם עוֹמֵד, עַל הַדִּין וְעַל הָאֱמֶת וְעַל הַשָּׁלוֹם
«जग तीन गोष्टींवर उभे आहे: न्यायावर, सत्यावर आणि शांतीवर.»
— मिश्ना, «Pirkei Avot» («पूर्वजांची नीतिवचने»), 1:18 पुस्तकातूनमिश्नाउघडा ›
ताओ धर्म信言不美,美言不信
«खरे शब्द सुंदर नसतात; सुंदर शब्द खरे नसतात.»
— «Dao De Jing» («मार्ग आणि सद्गुणाचा ग्रंथ»), अध्याय 81 पुस्तकातूनदाओ दे जिंगउघडा ›
तीन प्रज्ञा: सत्य कसे ओळखावे
एखादी शिकवण, पुस्तक, साधना, कल्पना, विचार, शब्द किंवा कृती सत्य आहे, हे कसे ओळखावे?
यासाठी तीन निकष आहेत.
धर्मग्रंथांमध्ये त्यांना तीन विवेकी प्रज्ञा म्हटले आहे: श्रवणातून उत्पन्न प्रज्ञा, चिंतनातून उत्पन्न प्रज्ञा आणि साधनेतून उत्पन्न प्रज्ञा. याविषयी विविध परंपरा सांगतात.
तीन प्रज्ञांविषयी स्रोत काय सांगतात
बौद्ध धर्मचिन्तामया पञ्ञा, सुतमया पञ्ञा, भावनामया पञ्ञा।
CINTĀMAYĀ PAÑÑĀ, SUTAMAYĀ PAÑÑĀ, BHĀVANĀMAYĀ PAÑÑĀ.
«चिंतनातून उत्पन्न प्रज्ञा, श्रवणातून उत्पन्न प्रज्ञा, भावनेतून (साधनेतून) उत्पन्न प्रज्ञा.»
— पाली त्रिपिटक, «Dīgha-nikāya» («दीर्घ प्रवचनांचा संग्रह»), सुत्त 33: Saṅgīti Sutta — «एकत्र पठण», 1.10.107 पुस्तकातूनपालि त्रिपिटकउघडा ›
हिंदू धर्मआत्मा वा अरे द्रष्टव्यः श्रोतव्यो मन्तव्यो निदिध्यासितव्यो मैत्रेयि
ĀTMĀ VĀ ARE DRAṢṬAVYAḤ ŚROTAVYO MANTAVYO NIDIDHYĀSITAVYO MAITREYI
«हे मैत्रेयी, आत्म्याला पाहिले पाहिजे, ऐकले पाहिजे, त्याचे मनन केले पाहिजे आणि त्याचे ध्यान केले पाहिजे.»
— «Bṛhadāraṇyaka Upaniṣad» («बृहदारण्यक उपनिषद»), 2.4.5 पुस्तकातूनउपनिषदेउघडा ›
कन्फ्यूशियस मत誠者,天之道也;誠之者,人之道也。……博學之,審問之,慎思之,明辨之,篤行之。
«प्रामाणिकता (निष्कपटता) हा स्वर्गाचा मार्ग आहे; प्रामाणिकतेसाठी प्रयत्न करणे हा माणसाचा मार्ग आहे. … त्याचा व्यापक अभ्यास करा, सविस्तर चौकशी करा, काळजीपूर्वक विचार करा, स्पष्टपणे विवेक करा, निष्ठेने आचरण करा.»
— «Zhong Yong» («मध्यम मार्गाचा सिद्धांत»), अध्याय 20 पुस्तकातूनमध्याचा सिद्धांतउघडा ›
तिबेटी बौद्ध धर्मདམ་པ་བསྟེན་ལ་ཐོས་བསམ་སྒོམ་པ་སྒྲུབས། །
DAM PA BSTEN LA THOS BSAM SGOM PA SGRUBS
«पवित्र [गुरूं]चा आश्रय घ्या आणि श्रवण, चिंतन आणि ध्यान सिद्ध करा.»
— लोंगचेनपा, «Man ngag rin po che'i mdzod» («उपदेशांचा अनमोल खजिना»), उपहासास पात्र सहा गोष्टींच्या (ya re cha) विभागाचा शेवट पुस्तकातूनThe Seven Treasuriesउघडा ›
तिबेटी बौद्ध धर्म«लोकोत्तर प्रज्ञा तीन प्रकारची असते: शिकवण ऐकण्यातून येणारी प्रज्ञा; चिंतनातून येणारी प्रज्ञा; आणि ध्यानातून प्राप्त होणारी प्रज्ञा.»
— पत्रुल रिनपोछे, «Kun bzang bla ma'i zhal lung» («माझ्या परिपूर्ण गुरूंचे वचन»), भाग 2, अध्याय 2, 2.6 — रशियन आवृत्तीतून अनुवादित (अनुवाद: इ. साउबर, सेंट पीटर्सबर्ग: नारतांग, 2007, पृ. 307) पुस्तकातूनThe Words of My Perfect Teacherउघडा ›
तिबेटी बौद्ध धर्म«ही प्रज्ञा तेव्हा येते जेव्हा बुद्धीने समजलेली गोष्ट ध्यानाच्या ओघात अनुभवजन्य ज्ञानात बदलते, आणि स्वाभाविक अवस्थेचा खरा आणि अचूक साक्षात्कार उत्पन्न होतो. त्याविषयीची निश्चितता आतून उगवते.»
— पत्रुल रिनपोछे, «Kun bzang bla ma'i zhal lung» («माझ्या परिपूर्ण गुरूंचे वचन»), 2.6.3 — रशियन आवृत्तीतून अनुवादित (अनुवाद: इ. साउबर, 2007, पृ. 308) पुस्तकातूनThe Words of My Perfect Teacherउघडा ›
बौद्ध धर्मसब्बापि समापन्नस्स पञ्ञा भावनामया पञ्ञा।
SABBĀPI SAMĀPANNASSA PAÑÑĀ BHĀVANĀMAYĀ PAÑÑĀ.
«ध्यान-समापत्तीत प्रवेश केलेल्या व्यक्तीची सर्व प्रज्ञा ही भावनेतून (साधनेतून) उत्पन्न प्रज्ञा आहे.»
— पाली त्रिपिटक, «Vibhaṅga» («विश्लेषण»), अध्याय 16: Ñāṇavibhaṅga — «ज्ञानाचे विश्लेषण», 252.1 पुस्तकातूनपालि त्रिपिटकउघडा ›
1. ऐका: मूळ स्रोत आणि जाणकार व्यक्ती
मूळ स्रोतांमध्ये शोधा. प्राचीन ज्ञानी लोकांनी मूळ स्रोतांमध्ये काय लिहिले आहे, त्याचा अभ्यास करा.
सक्षम व्यक्तीला विचारा. हा प्रश्न स्वतःच्या वैयक्तिक अनुभवातून जाणणारी व्यक्ती शोधा. पण हे महत्त्वाचे आहे: तुमच्या अनुभवाने तुम्हाला जिथे पोहोचवावे असे तुम्हाला वाटते, तिथेच तिच्या अनुभवाने तिला पोहोचवले आहे, हे तुम्ही पाहिले पाहिजे.
जर तुम्हाला अर्धवट पडक्या घरात राहणारा गवंडी भेटला, तर समजून घ्या: तो तुम्हाला घर बांधण्याबद्दल चांगला सल्ला देऊ शकणार नाही. जर तुम्ही अशी व्यक्ती शोधत असाल, जी तुम्हाला कुटुंबात सुखी राहायला आणि समृद्धीत जगायला शिकवेल, तर तिच्याकडे स्वतः हे असायला हवे: ती स्वतः कुटुंबात, सुखात आणि समृद्धीत राहत असली पाहिजे. तेव्हा तुम्हाला कळते की ती तिथे पोहोचली आहे, जिथे ती तुम्हालाही घेऊन जाऊ शकते.
निकष हा नाही की व्यक्ती काय बोलते, तर ती कशी जीवनशैली जगते, हा आहे.
श्रवणाविषयी स्रोत काय सांगतात
हिंदू धर्मश्रोतव्यः पूर्वम् आचार्यत आगमतश् च; पश्चान् मन्तव्यस् तर्कतः; ततो निदिध्यासितव्यो निश्चयेन ध्यातव्यः
ŚROTAVYAḤ PŪRVAM ĀCĀRYATA ĀGAMATAŚ CA; PAŚCĀN MANTAVYAS TARKATAḤ; TATO NIDIDHYĀSITAVYO NIŚCAYENA DHYĀTAVYAḤ
«[आत्म्याला] आधी ऐकले पाहिजे — गुरूकडून आणि धर्मग्रंथांतून; मग त्याचे मनन केले पाहिजे — तर्काद्वारे; मग त्याचे ध्यान केले पाहिजे — निश्चयाने त्याचे चिंतन केले पाहिजे.»
— शंकर, «Bṛhadāraṇyakopaniṣad-bhāṣya» («बृहदारण्यक उपनिषदावरील भाष्य»), 2.4.5 पुस्तकातूनउपनिषदेउघडा ›
तिबेटी बौद्ध धर्म«ही प्रज्ञा तेव्हा येते जेव्हा तुम्ही आध्यात्मिक गुरूंनी दिलेला धर्म-उपदेश ऐकता आणि शिकवणीचे शब्द आणि अर्थ दोन्ही समजून घेता.»
— पत्रुल रिनपोछे, «Kun bzang bla ma'i zhal lung» («माझ्या परिपूर्ण गुरूंचे वचन»), 2.6.1 — रशियन आवृत्तीतून अनुवादित (अनुवाद: इ. साउबर, 2007, पृ. 307) पुस्तकातूनThe Words of My Perfect Teacherउघडा ›
बायबलἄρα ἡ πίστις ἐξ ἀκοῆς, ἡ δὲ ἀκοὴ διὰ ῥήματος Θεοῦ
«म्हणून विश्वास ऐकण्याने होतो, आणि ऐकणे देवाच्या वचनाने होते.»
— बायबल, नवा करार, «रोमकरांस पत्र», 10:17 पुस्तकातूनबायबल, नवा करारउघडा ›
बौद्ध धर्मसकलमेविदं, आनन्द, ब्रह्मचरियं, यदिदं—कल्याणमित्तता कल्याणसहायता कल्याणसम्पवङ्कता।
SAKALAMEVIDAṂ, ĀNANDA, BRAHMACARIYAṂ, YADIDAṂ—KALYĀṆAMITTATĀ KALYĀṆASAHĀYATĀ KALYĀṆASAMPAVAṄKATĀ.
«चांगले मित्र, चांगले साथी, चांगले सोबती, आनंद, — हेच संपूर्ण ब्रह्मचर्य (आध्यात्मिक जीवन) आहे.»
— पाली त्रिपिटक, «Saṃyutta-nikāya» («संयुक्त प्रवचनांचा संग्रह»), सुत्त 45.2: Upaḍḍha Sutta — «अर्धे», 2.2 पुस्तकातूनपालि त्रिपिटकउघडा ›
हिंदू धर्मतद् विद्धि प्रणिपातेन परिप्रश्नेन सेवया / उपदेक्ष्यन्ति ते ज्ञानं ज्ञानिनस् तत्त्वदर्शिनः
TAD VIDDHI PRAṆIPĀTENA PARIPRAŚNENA SEVAYĀ / UPADEKṢYANTI TE JÑĀNAṂ JÑĀNINAS TATTVADARŚINAḤ
«हे प्रणिपाताने, प्रश्न विचारून आणि सेवेने जाण — सत्य पाहणारे ज्ञानी तुला ज्ञानाचा उपदेश करतील.»
— «Bhagavad-gītā» («भगवद्गीता»), 4.34 पुस्तकातूनभगवद्गीताउघडा ›
इस्लामفَسْـَٔلُوٓا۟ أَهْلَ ٱلذِّكْرِ إِن كُنتُمْ لَا تَعْلَمُونَ
«जर तुम्हाला माहीत नसेल, तर जिक्रवाल्यांना विचारा!»
— कुराण, सूरा 16 «An-Nahl» («मधमाशी»), आयत 43 पुस्तकातूनकुराणउघडा ›
यहुदी धर्मעֲשֵׂה לְךָ רַב, וּקְנֵה לְךָ חָבֵר
«स्वतःसाठी एक गुरू कर, आणि स्वतःसाठी एक मित्र मिळव» (योशुआ बेन पेराख्या यांचे वचन).
— मिश्ना, «Pirkei Avot» («पूर्वजांची नीतिवचने»), 1:6 पुस्तकातूनमिश्नाउघडा ›
ताओ धर्म上士聞道,勤而行之﹔中士聞道,若存若亡﹔下士聞道,大笑之。
«जेव्हा श्रेष्ठ माणूस दाओविषयी ऐकतो, तेव्हा तो निष्ठेने त्याचे पालन करतो; जेव्हा मध्यम माणूस दाओविषयी ऐकतो, तेव्हा तो कधी त्याला धरून ठेवतो, कधी गमावतो; जेव्हा कनिष्ठ माणूस दाओविषयी ऐकतो, तेव्हा तो त्याला मोठ्याने हसतो.»
— «Dao De Jing» («मार्ग आणि सद्गुणाचा ग्रंथ»), अध्याय 41 पुस्तकातूनदाओ दे जिंगउघडा ›
2. चिंतन करा: तुलना करा आणि तपासा
जे ऐकले आहे, त्यावर विचार करणे आवश्यक आहे. त्याची तुलना इतर परंपरांशी करा: सत्य एकच आहे, म्हणून ते सर्व परंपरांमध्ये एकच असेल.
जाणकार व्यक्तीने जे सांगितले आहे, त्यावर विचार करा: तुम्हाला तिथेच पोहोचायचे आहे का?
चिंतनाविषयी स्रोत काय सांगतात
तिबेटी बौद्ध धर्म«ही प्रज्ञा तेव्हा येते जेव्हा तुम्ही गुरूंनी दिलेली शिकवण ऐकणे आणि समजणे इथेच थांबत नाही, तर नंतर तिच्यावर विचार करता आणि पुढील विश्लेषण, चिंतन आणि अधिक प्रश्नांद्वारे तुमची समज अधिक सूक्ष्म करता…»
— पत्रुल रिनपोछे, «Kun bzang bla ma'i zhal lung» («माझ्या परिपूर्ण गुरूंचे वचन»), 2.6.2 — रशियन आवृत्तीतून अनुवादित (अनुवाद: इ. साउबर, 2007, पृ. 308) पुस्तकातूनThe Words of My Perfect Teacherउघडा ›
तिबेटी बौद्ध धर्मངེས་སེམས་དད་པ་ཐོས་བསམ་དག་ལས་སྐྱེ། །
NGES SEMS DAD PA THOS BSAM DAG LAS SKYE
«निश्चिततेची श्रद्धा श्रवण आणि चिंतन यांतून जन्मते.»
— लोंगचेनपा, «Yid bzhin rin po che'i mdzod» («इच्छापूर्ती करणारा अनमोल खजिना»), अध्याय 15 «श्रद्धेच्या स्वरूपावर चिंतन» (OpenPecha आवृत्ती PD4134E91) पुस्तकातूनThe Seven Treasuriesउघडा ›
कन्फ्यूशियस मत學而不思則罔,思而不學則殆。
«विचार न करता शिकणे म्हणजे भरकटणे; न शिकता विचार करणे धोकादायक आहे.»
— कन्फ्यूशियस, «Lunyu» («संवादसंग्रह»), 2.15 पुस्तकातूनकन्फ्यूशियसचे संवाद (लुनयू)उघडा ›
बौद्ध धर्मअनभिनन्दित्वा अप्पटिक्कोसित्वा तानि पदब्यञ्जनानि साधुकं उग्गहेत्वा सुत्ते ओसारेतब्बानि, विनये सन्दस्सेतब्बानि।
ANABHINANDITVĀ APPAṬIKKOSITVĀ TĀNI PADABYAÑJANĀNI SĀDHUKAṂ UGGAHETVĀ SUTTE OSĀRETABBĀNI, VINAYE SANDASSETABBĀNI.
«ना मान्य करता, ना नाकारता, हे शब्द आणि वाक्ये नीट ग्रहण करून, त्यांना सुत्तांशी ताडून पाहिले पाहिजे आणि विनयाशी (शिस्तीच्या नियमांशी) त्यांची तुलना केली पाहिजे.»
— पाली त्रिपिटक, «Dīgha-nikāya» («दीर्घ प्रवचनांचा संग्रह»), सुत्त 16: Mahāparinibbāna Sutta — «महापरिनिर्वाणाविषयी महान प्रवचन», 4.8.5 पुस्तकातूनपालि त्रिपिटकउघडा ›
बौद्ध धर्मएथ तुम्हे, कालामा, मा अनुस्सवेन, मा परम्पराय, मा इतिकिराय, मा पिटकसम्पदानेन, मा तक्कहेतु, मा नयहेतु, मा आकारपरिवितक्केन, मा दिट्ठिनिज्झानक्खन्तिया, मा भब्बरूपताय, मा समणो नो गरूति।
ETHA TUMHE, KĀLĀMĀ, MĀ ANUSSAVENA, MĀ PARAMPARĀYA, MĀ ITIKIRĀYA, MĀ PIṬAKASAMPADĀNENA, MĀ TAKKAHETU, MĀ NAYAHETU, MĀ ĀKĀRAPARIVITAKKENA, MĀ DIṬṬHINIJJHĀNAKKHANTIYĀ, MĀ BHABBARŪPATĀYA, MĀ SAMAṆO NO GARŪTI.
«हे कालामांनो, मौखिक परंपरेवरून जाऊ नका, गुरुपरंपरेवरून जाऊ नका, ऐकीव गोष्टींवरून जाऊ नका, धर्मग्रंथांच्या प्रमाणावरून जाऊ नका, तर्कावरून जाऊ नका, अनुमानावरून जाऊ नका, युक्तिवादावरून जाऊ नका, एखादे मत विचार करून स्वीकारले म्हणून जाऊ नका, [वक्त्याच्या] वरकरणी योग्यतेवरून जाऊ नका, आणि ‘हा श्रमण आमचा पूज्य गुरू आहे’ या विचारानेही जाऊ नका.»
— पाली त्रिपिटक, «Aṅguttara-nikāya» («संख्याबद्ध प्रवचने»), सुत्त 3.65: Kesamutti Sutta — «कालामांना», 4.1 पुस्तकातूनपालि त्रिपिटकउघडा ›
म्हणजेच, कोणतीही गोष्ट श्रद्धेवर स्वीकारू नका — धर्मग्रंथ आणि गुरूंचे शब्दसुद्धा नाही — तर स्वतः तपासा.
बौद्ध धर्म«ते बोधिसत्त्व महासत्त्व चार प्रतिशरणांवर अवलंबून असतात. कोणती चार? ते शब्दांवर नव्हे, तर अर्थावर अवलंबून असतात; विज्ञानावर नव्हे, तर ज्ञानावर अवलंबून असतात; नेयार्थावर नव्हे, तर नीतार्थावर अवलंबून असतात; आणि व्यक्तींवर नव्हे, तर धर्मतेवर (खऱ्या स्वरूपावर) अवलंबून असतात. ही ती चार प्रतिशरणे आहेत ज्यांवर ते अवलंबून असतात.»
— कांग्युर, «Anavataptanāgarājaparipṛcchā» («नागराज अनवतप्त यांचे प्रश्न»), Toh 156, 1.152 — 84000 चा अनुवाद पुस्तकातूनThe Questions of the Nāga King Anavataptaउघडा ›
बायबलπάντα [δὲ] δοκιμάζετε, τὸ καλὸν κατέχετε·
«सर्व गोष्टींची पारख करा; जे चांगले ते धरून ठेवा.»
— बायबल, नवा करार, «थेस्सलनीकाकरांस पहिले पत्र», 5:21 पुस्तकातूनबायबल, नवा करारउघडा ›
इस्लामوَلَا تَقْفُ مَا لَيْسَ لَكَ بِهِۦ عِلْمٌ ۚ إِنَّ ٱلسَّمْعَ وَٱلْبَصَرَ وَٱلْفُؤَادَ كُلُّ أُو۟لَـٰٓئِكَ كَانَ عَنْهُ مَسْـُٔولًا
«(हे मानवा), ज्याचे तुला ज्ञान नाही त्याच्या मागे लागू नकोस. निश्चितच कान, डोळे आणि हृदय — या प्रत्येकाविषयी विचारले जाईल.»
— कुराण, सूरा 17 «Al-Isra» («रात्रीचा प्रवास»), आयत 36 पुस्तकातूनकुराणउघडा ›
बायबलοἵτινες ἐδέξαντο τὸν λόγον μετὰ πάσης προθυμίας, τὸ καθ᾽ ἡμέραν ἀνακρίνοντες τὰς γραφὰς εἰ ἔχοι ταῦτα οὕτως.
«त्यांनी मोठ्या उत्सुकतेने वचन स्वीकारले, आणि या गोष्टी तशाच आहेत की नाही हे पाहण्यासाठी ते दररोज धर्मशास्त्राचा शोध करीत.»
— बायबल, नवा करार, «प्रेषितांची कृत्ये», 17:11 पुस्तकातूनबायबल, नवा करारउघडा ›
बायबलἈγαπητοί, μὴ παντὶ πνεύματι πιστεύετε, ἀλλὰ δοκιμάζετε τὰ πνεύματα εἰ ἐκ τοῦ Θεοῦ ἐστιν
«प्रियजनहो, प्रत्येक आत्म्यावर विश्वास ठेवू नका, तर आत्मे देवापासून आहेत की नाहीत याची पारख करा.»
— बायबल, नवा करार, «योहानाचे पहिले पत्र», 4:1 पुस्तकातूनबायबल, नवा करारउघडा ›
बायबलפֶּ֭תִי יַאֲמִ֣ין לְכָל־דָּבָ֑ר וְ֝עָר֗וּם יָבִ֥ין לַאֲשֻׁרֽוֹ׃
«भोळा माणूस प्रत्येक शब्दावर विश्वास ठेवतो, पण शहाणा माणूस आपली पावले जपून टाकतो.»
— बायबल, जुना करार, «नीतिसूत्रे», 14:15 पुस्तकातूनबायबल, नवा करारउघडा ›
इस्लामقُلْ هَاتُوا۟ بُرْهَـٰنَكُمْ إِن كُنتُمْ صَـٰدِقِينَ
«सांग: जर तुम्ही खरे असाल, तर तुमचा पुरावा आणा.»
— कुराण, सूरा 2 «Al-Baqara» («गाय»), आयत 111 पुस्तकातूनकुराणउघडा ›
इस्लामيَـٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوٓا۟ إِن جَآءَكُمْ فَاسِقٌۢ بِنَبَإٍ فَتَبَيَّنُوٓا۟
«हे श्रद्धावंतांनो! जर एखादा दुराचारी तुमच्याकडे एखादी बातमी घेऊन आला, तर तिची खातरजमा करा.»
— कुराण, सूरा 49 «Al-Hujurat» («खोल्या»), आयत 6 पुस्तकातूनकुराणउघडा ›
इस्लामوَمَا يَتَّبِعُ أَكْثَرُهُمْ إِلَّا ظَنًّا ۚ إِنَّ ٱلظَّنَّ لَا يُغْنِى مِنَ ٱلْحَقِّ شَيْـًٔا
«त्यांच्यापैकी बहुतेक जण केवळ अंदाजामागे जातात. निश्चितच अंदाज सत्याच्या जागी काहीही कामी येत नाही.»
— कुराण, सूरा 10 «Yunus» («यूनुस»), आयत 36 पुस्तकातूनकुराणउघडा ›
इस्लामأَفَلَا يَتَدَبَّرُونَ ٱلْقُرْءَانَ ۚ وَلَوْ كَانَ مِنْ عِندِ غَيْرِ ٱللَّهِ لَوَجَدُوا۟ فِيهِ ٱخْتِلَـٰفًا كَثِيرًا
«ते कुराणावर विचार करत नाहीत का? जर ते अल्लाहशिवाय इतर कोणाकडून असते, तर त्यांना त्यात पुष्कळ विसंगती आढळली असती.»
— कुराण, सूरा 4 «An-Nisa» («स्त्रिया»), आयत 82 पुस्तकातूनकुराणउघडा ›
3. साधना करा: स्वतःच्या अनुभवावर तपासा
स्वतःच्या अनुभवावर तपासा. तुम्ही साधना चाचणी म्हणून, एखाद्या प्रयोगासारखी करता आणि पाहता: काही सकारात्मक घडत आहे का, तुमच्या ध्येयाकडे काही वाटचाल होत आहे का?
काही साधनांचे पहिले परिणाम दिसायला बराच काळ लागतो, पण काही लगेच काम करतात — उदाहरणार्थ, सत्याची साधना, जी मी खाली समजावून सांगेन.
साधनेविषयी स्रोत काय सांगतात
बौद्ध धर्मयदा तुम्हे, कालामा, अत्तनाव जानेय्याथ ... अथ तुम्हे, कालामा, उपसम्पज्ज विहरेय्याथ।
YADĀ TUMHE, KĀLĀMĀ, ATTANĀVA JĀNEYYĀTHA ... ATHA TUMHE, KĀLĀMĀ, UPASAMPAJJA VIHAREYYĀTHA.
«जेव्हा तुम्ही स्वतः जाणाल: ‘या गोष्टी कुशल आहेत, निर्दोष आहेत, ज्ञानी लोकांनी प्रशंसिलेल्या आहेत, आणि स्वीकारून आचरणात आणल्या तर कल्याण आणि सुखाकडे नेतात’ — तेव्हा, कालामांनो, तुम्ही त्या स्वीकारून त्यांनुसार जगावे.»
— पाली त्रिपिटक, «Aṅguttara-nikāya» («संख्याबद्ध प्रवचने»), सुत्त 3.65: Kesamutti Sutta — «कालामांना», 26.2–26.3 पुस्तकातूनपालि त्रिपिटकउघडा ›
बायबलΓίνεσθε δὲ ποιηταὶ λόγου καὶ μὴ μόνον ἀκροαταί, παραλογιζόμενοι ἑαυτούς.
«पण स्वतःची फसवणूक करणारे केवळ ऐकणारे होऊ नका, तर वचनाप्रमाणे करणारे व्हा.»
— बायबल, नवा करार, «याकोबाचे पत्र», 1:22 पुस्तकातूनबायबल, नवा करारउघडा ›
इस्लामٱلَّذِينَ يَسْتَمِعُونَ ٱلْقَوْلَ فَيَتَّبِعُونَ أَحْسَنَهُۥٓ ۚ أُو۟لَـٰٓئِكَ ٱلَّذِينَ هَدَىٰهُمُ ٱللَّهُ ۖ وَأُو۟لَـٰٓئِكَ هُمْ أُو۟لُوا۟ ٱلْأَلْبَـٰبِ
«जे बोलणे लक्षपूर्वक ऐकतात आणि त्यातील सर्वोत्तमाचे अनुसरण करतात. हेच ते लोक आहेत ज्यांना अल्लाहने मार्ग दाखवला आहे, आणि हेच बुद्धिमान आहेत.»
— कुराण, सूरा 39 «Az-Zumar» («समूह»), आयत 18 पुस्तकातूनकुराणउघडा ›
बायबलἐάν τις θέλῃ τὸ θέλημα αὐτοῦ ποιεῖν, γνώσεται περὶ τῆς διδαχῆς, πότερον ἐκ τοῦ Θεοῦ ἐστιν ἢ ἐγὼ ἀπ᾽ ἐμαυτοῦ λαλῶ.
«जर कोणाला त्याच्या इच्छेप्रमाणे करायचे असेल, तर ही शिकवण देवापासून आहे की मी स्वतःहून बोलतो, हे त्याला कळेल.»
— बायबल, नवा करार, «योहानकृत शुभवर्तमान», 7:17 पुस्तकातूनबायबल, नवा करारउघडा ›
बायबलἄραγε ἀπὸ τῶν καρπῶν αὐτῶν ἐπιγνώσεσθε αὐτούς.
«म्हणून त्यांच्या फळांवरून तुम्ही त्यांना ओळखाल.»
— बायबल, नवा करार, «मत्तयकृत शुभवर्तमान», 7:20 पुस्तकातूनबायबल, नवा करारउघडा ›
यहुदी धर्मוְלֹא הַמִּדְרָשׁ הוּא הָעִקָּר, אֶלָּא הַמַּעֲשֶׂה
«अभ्यास ही मुख्य गोष्ट नाही, तर कृती» (रब्बान गमलीएल यांचे पुत्र शिमोन यांचे वचन).
— मिश्ना, «Pirkei Avot» («पूर्वजांची नीतिवचने»), 1:17 पुस्तकातूनमिश्नाउघडा ›
बायबलΠᾶς οὖν ὅστις ἀκούει μου τοὺς λόγους τούτους καὶ ποιεῖ αὐτούς, ὁμοιώσω αὐτὸν ἀνδρὶ φρονίμῳ, ὅστις ᾠκοδόμησε τὴν οἰκίαν αὐτοῦ ἐπὶ τὴν πέτραν·
«म्हणून जो कोणी माझी ही वचने ऐकतो आणि त्याप्रमाणे वागतो, त्याला मी खडकावर आपले घर बांधणाऱ्या शहाण्या माणसाची उपमा देईन.»
— बायबल, नवा करार, «मत्तयकृत शुभवर्तमान», 7:24 पुस्तकातूनबायबल, नवा करारउघडा ›
इस्लामوَٱلَّذِينَ جَـٰهَدُوا۟ فِينَا لَنَهْدِيَنَّهُمْ سُبُلَنَا
«आणि जे आमच्या मार्गात प्रयत्न करतात, त्यांना आम्ही निश्चितच आमचे मार्ग दाखवू.»
— कुराण, सूरा 29 «Al-Ankabut» («कोळी»), आयत 69 पुस्तकातूनकुराणउघडा ›
ही साधना कशी करावी
जीवनात हे निकष लागू करणे हीच सत्याची साधना आहे.
तुम्ही हे करता आणि पाहता: तुम्ही अधिक आनंदी झालात का, तुमचे जीवन अधिक सुखद झाले का, तुमचा दिवस अधिक चांगला झाला का?
तीन निकष लागू करायला शिकणे आवश्यक आहे.
जेव्हा तुम्ही एखाद्या गोष्टीची तपासणी करता आणि तिन्ही निकष तिला «हो» म्हणतात — तुम्ही ज्ञानी लोकांकडून ऐकले आहे आणि मूळ स्रोतांमध्ये वाचले आहे की हे असे आहे; तुम्ही स्वतः त्यावर विचार केला आहे आणि तुलना केली आहे; तुम्ही स्वतःच्या साधनेत तपासले आहे की हे असे आहे — जेव्हा हे तीन «हो» एकत्र येतात, तेव्हा तेच सत्य असते.
सत्याचे काय करायचे? पहिले, जीवनात त्यानुसार मार्गक्रमण केले पाहिजे: आपल्या जीवनाविषयी निवड करताना आणि निर्णय घेताना.
दुसरे, सत्याचे तत्त्व आपल्या अस्तित्वाच्या तीन द्वारांना लागू केले पाहिजे: मन, वाणी आणि शरीर.
म्हणजेच, तुम्ही खरे विचार करायला हवेत, खरे शब्द बोलायला हवेत आणि खरी कर्मे करायला हवीत.
विचार
जेव्हा तुम्ही एखादा विचार करता, तेव्हा स्वतःला विचारा: मी जे विचार करत आहे, ते सत्य आहे का? जर नसेल — तर सत्य शोधण्याचा आणि आपले विचार बदलण्याचा प्रयत्न करा.
उदाहरणार्थ, तुम्ही एखाद्याला संदेश पाठवला, आणि तो उत्तर देत नाही. आणि तुम्ही विचार करू लागता: «तो माझ्याकडे दुर्लक्ष करत आहे. मी त्याच्यासाठी महत्त्वाचा नाही.» या विचारांतून दुखावलेपणा आणि राग उत्पन्न होतात.
स्वतःला विचारा: तो माझ्याकडे दुर्लक्ष करत आहे, हे खरे आहे का? तुम्ही विचार करू लागता आणि लक्षात येते: त्याने उत्तर का दिले नाही, हे तुम्हाला माहीत नाही.
सत्य हे आहे की त्याने अजून उत्तर दिलेले नाही. एवढेच. ही फक्त एक घटना आहे, आणि तिच्यात कोणतीही भावना नाही.
भावना तेव्हा प्रकट होते जेव्हा तुम्ही स्वतः ती घटनेला देता: तुमच्याकडे दुर्लक्ष केले जात आहे, तुम्ही महत्त्वाचे नाही, वगैरे कल्पना तुम्ही करू लागता. घटनेत जे नाही ते तुम्ही तिच्यात जोडता, आणि त्यातून भावना उत्पन्न होतात.
पण सत्य म्हणजे फक्त घटना. तुम्ही ती पाहता आणि ती जशी आहे तशी स्वीकारता, कारण तेच सत्य आहे.
आणि मग तुम्ही स्वतःला सांगता: «माझी चूक झाली, मी असत्य विचार केला. सत्य हे आहे की त्याने फक्त अजून उत्तर दिलेले नाही. आतापासून मी अधिक सत्य विचार करण्याचा प्रयत्न करेन.»
विचार आणि राग यांविषयी स्रोत काय सांगतात
बौद्ध धर्मअक्कोच्छि मं अवधि मं, अजिनि मं अहासि मे; ये च तं उपनय्हन्ति, वेरं तेसं न सम्मति.
AKKOCCHI MAṂ AVADHI MAṂ, AJINI MAṂ AHĀSI ME; YE CA TAṂ UPANAYHANTI, VERAṂ TESAṂ NA SAMMATI.
«‘त्याने मला शिवीगाळ केली, त्याने मला मारले, त्याने मला हरवले, त्याने मला लुटले’ — जे असे विचार मनात बाळगतात, त्यांचे वैर शमत नाही.»
— पाली त्रिपिटक, «Dhammapada», गाथा 3 पुस्तकातूनधम्मपदउघडा ›
बौद्ध धर्मयञ्ञदेव, भिक्खवे, भिक्खु बहुलमनुवितक्केति अनुविचारेति, तथा तथा नति होति चेतसो.
YAÑÑADEVA, BHIKKHAVE, BHIKKHU BAHULAMANUVITAKKETI ANUVICĀRETI, TATHĀ TATHĀ NATI HOTI CETASO.
«हे भिक्खूंनो, भिक्खू ज्या गोष्टीविषयी वारंवार विचार करतो आणि चिंतन करतो, तोच त्याच्या मनाचा कल बनतो.»
— पाली त्रिपिटक, «Majjhima-nikāya» («मध्यम प्रवचने»), सुत्त 19: Dvedhāvitakka Sutta — «दोन प्रकारचे विचार», 6.1 पुस्तकातूनपालि त्रिपिटकउघडा ›
बौद्ध धर्मपटिघनिमित्तं, भिक्खवे, अयोनिसो मनसि करोतो अनुप्पन्नो चेव ब्यापादो उप्पज्जति उप्पन्नो च ब्यापादो भिय्योभावाय वेपुल्लाय संवत्तति.
PAṬIGHANIMITTAṂ, BHIKKHAVE, AYONISO MANASI KAROTO ANUPPANNO CEVA BYĀPĀDO UPPAJJATI UPPANNO CA BYĀPĀDO BHIYYOBHĀVĀYA VEPULLĀYA SAṂVATTATI.
«भिक्खूंनो, जेव्हा कोणी प्रतिघ-निमित्तावर (द्वेषाच्या लक्षणावर) अयोनिशः (अविवेकीपणे) मन लावतो, तेव्हा अनुत्पन्न द्वेष उत्पन्न होतो, आणि उत्पन्न झालेला द्वेष वाढतो आणि पसरतो.»
— पाली त्रिपिटक, «Aṅguttara-nikāya» («संख्याबद्ध प्रवचने»), एककनिपात, 1.12 पुस्तकातूनपालि त्रिपिटकउघडा ›
हिंदू धर्मध्यायतो विषयान् पुंसः सङ्गस् तेषूपजायते / सङ्गात् संजायते कामः कामात् क्रोधो ऽभिजायते क्रोधाद् भवति संमोहः संमोहात् स्मृतिविभ्रमः / स्मृतिभ्रंशाद् बुद्धिनाशो बुद्धिनाशात् प्रणश्यति
DHYĀYATO VIṢAYĀN PUṂSAḤ SAṄGAS TEṢŪPAJĀYATE / SAṄGĀT SAṂJĀYATE KĀMAḤ KĀMĀT KRODHO 'BHIJĀYATE KRODHĀD BHAVATI SAṂMOHAḤ SAṂMOHĀT SMṚTIVIBHRAMAḤ / SMṚTIBHRAṂŚĀD BUDDHINĀŚO BUDDHINĀŚĀT PRAṆAŚYATI
«विषयांचे चिंतन करणाऱ्या माणसाची त्यांच्याविषयी आसक्ती उत्पन्न होते; आसक्तीतून कामना जन्मते, आणि कामनेतून क्रोध. क्रोधातून मोह होतो, मोहातून स्मृती भ्रमित होते; स्मृतिभ्रंशातून बुद्धीचा नाश होतो, आणि बुद्धिनाशातून तो नष्ट होतो.»
— «Bhagavad-gītā» («भगवद्गीता»), 2.62–63 पुस्तकातूनभगवद्गीताउघडा ›
बायबलΠόθεν πόλεμοι καὶ πόθεν μάχαι ἐν ὑμῖν; οὐκ ἐντεῦθεν, ἐκ τῶν ἡδονῶν ὑμῶν τῶν στρατευομένων ἐν τοῖς μέλεσιν ὑμῶν;
«तुमच्यामध्ये लढाया आणि भांडणे कोठून येतात? तुमच्या अवयवांमध्ये लढणाऱ्या तुमच्या सुखवासनांतूनच ना?»
— बायबल, नवा करार, «याकोबाचे पत्र», 4:1 पुस्तकातूनबायबल, नवा करारउघडा ›
इस्लामوَإِمَّا يَنزَغَنَّكَ مِنَ ٱلشَّيْطَـٰنِ نَزْغٌ فَٱسْتَعِذْ بِٱللَّهِ ۚ إِنَّهُۥ سَمِيعٌ عَلِيمٌ إِنَّ ٱلَّذِينَ ٱتَّقَوْا۟ إِذَا مَسَّهُمْ طَـٰٓئِفٌ مِّنَ ٱلشَّيْطَـٰنِ تَذَكَّرُوا۟ فَإِذَا هُم مُّبْصِرُونَ
«आणि जर सैतानाकडून एखादी चिथावणी तुला स्पर्श करील, तर अल्लाहचा आश्रय माग. निश्चितच तो ऐकणारा, जाणणारा आहे. निश्चितच जे (वाईटापासून) सावध राहतात, त्यांना जेव्हा सैतानाकडून एखादी कुजबुज स्पर्श करते, तेव्हा ते (अल्लाहचे) स्मरण करतात, आणि लगेच त्यांचे डोळे उघडतात!»
— कुराण, सूरा 7 «Al-A‘raf» («उंचवटे»), आयती 200–201 पुस्तकातूनकुराणउघडा ›
प्राचीन जगΜέμνησο ὅτι οὐχ ὁ λοιδορῶν ἢ ὁ τύπτων ὑβρίζει, ἀλλὰ τὸ δόγμα τὸ περὶ τούτων ὡς ὑβριζόντων. ὅταν οὖν ἐρεθίσῃ σέ τις, ἴσθι ὅτι ἡ σή σε ὑπόληψις ἠρέθισε.
«लक्षात ठेव की जो तुला शिवी देतो किंवा मारतो, तो तुझा अपमान करत नाही, तर या गोष्टी अपमानास्पद आहेत असे तुझे मत तुझा अपमान करते. म्हणून जेव्हा कोणी तुला चिडवतो, तेव्हा जाण की तुझ्याच मताने तुला चिडवले आहे.»
— एपिक्टेटस, «Enchiridion» («पुस्तिका»), 20 पुस्तकातूनएपिक्टेटसच्या लघु रचनाउघडा ›
चला, ही साधना आत्ताच करूया.
तुमच्या जीवनातील असा एखादा क्षण आठवा जेव्हा तुम्हाला राग आला होता, आणि सत्याच्या दृष्टिकोनातून त्याची तपासणी करण्याचा प्रयत्न करा.
कोणत्या विचारांमुळे तो राग आला? ते विचार सत्य आहेत का? त्यांची तपासणी करून सत्य शोधण्याचा प्रयत्न करा.
या साधनेनंतर तुमच्या हृदयाचे ऐका. तुम्हाला कसे वाटते?
तुम्ही पाहता की हृदय खूप हलके आणि आनंदी झाले आहे, दिवस अधिक चांगला झाला आहे, आणि कदाचित चेहऱ्यावर हसूही आले आहे.
याचा अर्थ, तुम्ही आत्ताच एक योग्य कृती केली आहे — एक योग्य विचार केला आहे. हाच साधनेचा उद्देश आहे: तुमचे जीवन अधिक चांगले करणे.
तुमच्या श्रद्धांवर, तुमच्या जीवनदृष्टीवर प्रश्न उपस्थित करा, सत्याच्या दृष्टिकोनातून त्यांची तपासणी करा.
जसजशी तुम्ही तुमची जीवनदृष्टी शुद्ध आणि अधिक चांगली कराल, तसतशी तुमच्याकडे अधिकाधिक शक्ती येईल, कारण सत्य हीच शक्ती आहे.
सत्याच्या शक्तीविषयी स्रोत काय सांगतात
हिंदू धर्मसत्यप्रतिष्ठायां क्रियाफलाश्रयत्वम्
SATYAPRATIṢṬHĀYĀṂ KRIYĀPHALĀŚRAYATVAM
«जेव्हा [योगी] सत्यात प्रतिष्ठित होतो, तेव्हा कर्मे आणि त्यांची फळे त्याच्या वाणीवर अवलंबून असतात.»
— पतंजली, «Yoga-sūtra» («योगसूत्र»), 2.36 पुस्तकातूनपतंजलींची योगसूत्रेउघडा ›
बौद्ध धर्मएतेन सच्चेन सुवत्थि होतु
ETENA SACCENA SUVATTHI HOTU
«या सत्याने कल्याण होवो!»
— पाली त्रिपिटक, «Sutta-nipāta» («प्रवचनांचा संग्रह»), 2.1: Ratana Sutta — «रत्ने», 3.5 पुस्तकातूनपालि त्रिपिटकउघडा ›
बायबलκαὶ ἡ ἀλήθεια μεγάλη καὶ ἰσχυροτέρα παρὰ πάντα.
«सत्य महान आहे, आणि सर्व गोष्टींपेक्षा बलवान आहे.»
— बायबल, अपोक्रिफा, «1 एस्द्रास», 4:35 (जरुब्बाबेल यांचे वचन), सेप्टुआजिंटमधून पुस्तकातूनअपोक्रिफासह सेप्टुअजिंटउघडा ›
इस्लामبَلْ نَقْذِفُ بِٱلْحَقِّ عَلَى ٱلْبَـٰطِلِ فَيَدْمَغُهُۥ فَإِذَا هُوَ زَاهِقٌ
«उलट आम्ही सत्य असत्यावर फेकतो, आणि ते त्याचे डोके फोडते, आणि पाहा! ते नाहीसे होते.»
— कुराण, सूरा 21 «Al-Anbiya» («प्रेषित»), आयत 18 पुस्तकातूनकुराणउघडा ›
कन्फ्यूशियस मत唯天下至誠,為能盡其性;能盡其性,則能盡人之性;能盡人之性,則能盡物之性;能盡物之性,則可以贊天地之化育。
«केवळ आकाशाखालील सर्वोच्च प्रामाणिकताच स्वतःचा स्वभाव पूर्णपणे साकार करू शकते; स्वतःचा स्वभाव साकार करून ती लोकांचा स्वभाव साकार करू शकते; लोकांचा स्वभाव साकार करून ती वस्तूंचा स्वभाव साकार करू शकते; वस्तूंचा स्वभाव साकार करून ती स्वर्ग आणि पृथ्वी यांच्या परिवर्तन आणि पोषणाच्या कार्यात साहाय्य करू शकते.»
— «Zhong Yong» («मध्यम मार्गाचा सिद्धांत»), अध्याय 22 पुस्तकातूनमध्याचा सिद्धांतउघडा ›
बायबलοὐ γὰρ δυνάμεθά τι κατὰ τῆς ἀληθείας, ἀλλ᾽ ὑπὲρ τῆς ἀληθείας.
«कारण आम्ही सत्याविरुद्ध काही करू शकत नाही, तर सत्यासाठीच करू शकतो.»
— बायबल, नवा करार, «करिंथकरांस दुसरे पत्र», 13:8 पुस्तकातूनबायबल, नवा करारउघडा ›
सत्याची ही कल्पना एका मूलभूत साधनेशी जोडलेली आहे — आपल्या नकारात्मक भावना आणि त्यांच्या कारणांवर काम करणे.
शब्द
शब्दांच्या बाबतीतही असेच आहे. जेव्हा तुम्ही काही बोलता — विशेषतः अधिकाराच्या स्थानावरून किंवा कोणाला शिकवत असताना — तेव्हा नेहमी स्वतःला विचारा: मी जे बोलत आहे, ते सत्य आहे का?
तुम्ही इतरांना जे शिकवता, जे पुढे पोहोचवता आणि इतरांना सांगता, ते सत्य आहे याची तुम्हाला ठाम खात्री असली पाहिजे. तीन निकष वापरा.
खऱ्या शब्दांविषयी स्रोत काय सांगतात
बौद्ध धर्मएवमेव खो, राहुल, यस्स कस्सचि सम्पजानमुसावादे नत्थि लज्जा, नाहं तस्स किञ्चि पापं अकरणीयन्ति वदामि.
EVAMEVA KHO, RĀHULA, YASSA KASSACI SAMPAJĀNAMUSĀVĀDE NATTHI LAJJĀ, NĀHAṂ TASSA KIÑCI PĀPAṂ AKARAṆĪYANTI VADĀMI.
«त्याचप्रमाणे, राहुल, ज्याला जाणूनबुजून खोटे बोलण्याची लाज वाटत नाही, त्याच्याविषयी मी सांगतो: असे कोणतेही पाप नाही जे तो करणार नाही.»
— पाली त्रिपिटक, «Majjhima-nikāya» («मध्यम प्रवचने»), सुत्त 61: Ambalaṭṭhikārāhulovāda Sutta — «अम्बलट्ठिका येथे राहुलला उपदेश», 7.9 पुस्तकातूनपालि त्रिपिटकउघडा ›
बौद्ध धर्मयञ्च खो तथागतो वाचं जानाति भूतं तच्छं अत्थसंहितं सा च परेसं अप्पिया अमनापा, तत्र कालञ्ञू तथागतो होति तस्सा वाचाय वेय्याकरणाय.
YAÑCA KHO TATHĀGATO VĀCAṂ JĀNĀTI BHŪTAṂ TACCHAṂ ATTHASAṂHITAṂ SĀ CA PARESAṂ APPIYĀ AMANĀPĀ, TATRA KĀLAÑÑŪ TATHĀGATO HOTI TASSĀ VĀCĀYA VEYYĀKARAṆĀYA.
«आणि जी वाणी तथागत सत्य, यथार्थ आणि हितकारक म्हणून जाणतात, पण जी इतरांना अप्रिय आणि नावडती वाटते — ती वाणी बोलण्याची योग्य वेळ तथागत जाणतात.»
— पाली त्रिपिटक, «Majjhima-nikāya» («मध्यम प्रवचने»), सुत्त 58: Abhayarājakumāra Sutta — «राजकुमार अभय याला», 8.3 पुस्तकातूनपालि त्रिपिटकउघडा ›
बायबलΔιὸ ἀποθέμενοι τὸ ψεῦδος λαλεῖτε ἀλήθειαν ἕκαστος μετὰ τοῦ πλησίον αὐτοῦ· ὅτι ἐσμὲν ἀλλήλων μέλη.
«म्हणून खोटेपणा सोडून प्रत्येकाने आपल्या शेजाऱ्याशी खरे बोलावे, कारण आपण एकमेकांचे अवयव आहोत.»
— बायबल, नवा करार, «इफिसकरांस पत्र», 4:25 पुस्तकातूनबायबल, नवा करारउघडा ›
इस्लामوَلَا تَلْبِسُوا۟ ٱلْحَقَّ بِٱلْبَـٰطِلِ وَتَكْتُمُوا۟ ٱلْحَقَّ وَأَنتُمْ تَعْلَمُونَ
«सत्याला असत्याशी मिसळू नका, आणि जाणूनबुजून सत्य लपवू नका.»
— कुराण, सूरा 2 «Al-Baqara» («गाय»), आयत 42 पुस्तकातूनकुराणउघडा ›
कृती
तुमच्या कृतींच्या बाबतीतही असेच आहे.
कृतींच्या संदर्भात सत्य हा प्रश्न आहे: मी योग्य वागत आहे का? माझ्या कृतींमध्ये आणि माझ्या जीवनातील निर्णयांमध्ये मी सत्याचे मार्गदर्शन घेत आहे का?
तीन द्वारांविषयी स्रोत काय सांगतात: विचार, शब्द आणि कृती
बौद्ध धर्मकिमत्थियो आदासोति? पच्चवेक्खणत्थो, भन्तेति. एवमेव खो, राहुल, पच्चवेक्खित्वा पच्चवेक्खित्वा कायेन कम्मं कत्तब्बं, पच्चवेक्खित्वा पच्चवेक्खित्वा वाचाय कम्मं कत्तब्बं, पच्चवेक्खित्वा पच्चवेक्खित्वा मनसा कम्मं कत्तब्बं.
KIMATTHIYO ĀDĀSOTI? PACCAVEKKHAṆATTHO, BHANTETI. EVAMEVA KHO, RĀHULA, PACCAVEKKHITVĀ PACCAVEKKHITVĀ KĀYENA KAMMAṂ KATTABBAṂ, PACCAVEKKHITVĀ PACCAVEKKHITVĀ VĀCĀYA KAMMAṂ KATTABBAṂ, PACCAVEKKHITVĀ PACCAVEKKHITVĀ MANASĀ KAMMAṂ KATTABBAṂ.
«‘आरसा कशासाठी असतो?’ — ‘स्वतःला पाहण्यासाठी, भंते.’ — ‘त्याचप्रमाणे, राहुल, शरीराचे कर्म, वाणीचे कर्म आणि मनाचे कर्म वारंवार त्यावर विचार करूनच करावे.’»
— पाली त्रिपिटक, «Majjhima-nikāya» («मध्यम प्रवचने»), सुत्त 61: Ambalaṭṭhikārāhulovāda Sutta — «अम्बलट्ठिका येथे राहुलला उपदेश», 8.2–8.4 पुस्तकातूनपालि त्रिपिटकउघडा ›
बौद्ध धर्मतस्मातिह, राहुल, पच्चवेक्खित्वा पच्चवेक्खित्वा कायकम्मं परिसोधेस्सामि, पच्चवेक्खित्वा पच्चवेक्खित्वा वचीकम्मं परिसोधेस्सामि, पच्चवेक्खित्वा पच्चवेक्खित्वा मनोकम्मं परिसोधेस्सामीति — एवञ्हि ते, राहुल, सिक्खितब्बन्ति.
TASMĀTIHA, RĀHULA, PACCAVEKKHITVĀ PACCAVEKKHITVĀ KĀYAKAMMAṂ PARISODHESSĀMI, PACCAVEKKHITVĀ PACCAVEKKHITVĀ VACĪKAMMAṂ PARISODHESSĀMI, PACCAVEKKHITVĀ PACCAVEKKHITVĀ MANOKAMMAṂ PARISODHESSĀMĪTI — EVAÑHI TE, RĀHULA, SIKKHITABBANTI.
«म्हणून, राहुल, तू असा अभ्यास कर: ‘वारंवार विचार करून मी माझी शारीरिक कर्मे शुद्ध करीन; वारंवार विचार करून मी माझी वाचिक कर्मे शुद्ध करीन; वारंवार विचार करून मी माझी मानसिक कर्मे शुद्ध करीन.’»
— पाली त्रिपिटक, «Majjhima-nikāya» («मध्यम प्रवचने»), सुत्त 61: Ambalaṭṭhikārāhulovāda Sutta — «अम्बलट्ठिका येथे राहुलला उपदेश», 18.4–18.5 पुस्तकातूनपालि त्रिपिटकउघडा ›
बौद्ध धर्मवाचानुरक्खी मनसा सुसंवुतो, कायेन च नाकुसलं कयिरा; एते तयो कम्मपथे विसोधये, आराधये मग्गमिसिप्पवेदितं.
VĀCĀNURAKKHĪ MANASĀ SUSAṂVUTO, KĀYENA CA NĀKUSALAṂ KAYIRĀ; ETE TAYO KAMMAPATHE VISODHAYE, ĀRĀDHAYE MAGGAMISIPPAVEDITAṂ.
«वाणीचे रक्षण करत, मनाचा संयम राखत, शरीराने कोणतेही अकुशल कर्म न करता — कर्माचे हे तीन मार्ग शुद्ध करा, आणि ऋषींनी सांगितलेला मार्ग तुम्हाला प्राप्त होईल.»
— पाली त्रिपिटक, «Dhammapada», गाथा 281 पुस्तकातूनधम्मपदउघडा ›
हिंदू धर्मदेवद्विजगुरुप्राज्ञपूजनं शौचम् आर्जवम् / ब्रह्मचर्यम् अहिंसा च शारीरं तप उच्यते अनुद्वेगकरं वाक्यं सत्यं प्रियहितं च यत् / स्वाध्यायाभ्यसनं चैव वाङ्मयं तप उच्यते मनःप्रसादः सौम्यत्वं मौनम् आत्मविनिग्रहः / भावसंशुद्धिर् इत्य् एतत् तपो मानसम् उच्यते
DEVADVIJAGURUPRĀJÑAPŪJANAṂ ŚAUCAM ĀRJAVAM / BRAHMACARYAM AHIṂSĀ CA ŚĀRĪRAṂ TAPA UCYATE ANUDVEGAKARAṂ VĀKYAṂ SATYAṂ PRIYAHITAṂ CA YAT / SVĀDHYĀYĀBHYASANAṂ CAIVA VĀṄMAYAṂ TAPA UCYATE MANAḤPRASĀDAḤ SAUMYATVAṂ MAUNAM ĀTMAVINIGRAHAḤ / BHĀVASAṂŚUDDHIR ITY ETAT TAPO MĀNASAM UCYATE
«देव, द्विज, गुरू आणि ज्ञानी यांचे पूजन, शुचिता, सरळपणा, ब्रह्मचर्य आणि अहिंसा — याला शरीराचे तप म्हणतात. उद्वेग न आणणारे, सत्य, प्रिय आणि हितकारक वचन, आणि धर्मग्रंथांचा स्वाध्याय — याला वाणीचे तप म्हणतात. मनाची प्रसन्नता, सौम्यता, मौन, आत्मसंयम आणि भावांची शुद्धी — याला मनाचे तप म्हणतात.»
— «Bhagavad-gītā» («भगवद्गीता»), 17.14–16 पुस्तकातूनभगवद्गीताउघडा ›
पारशी धर्मfrastuyê humatôibyascâ hûxtôibyascâ hvarshtôibyascâ
«मी चांगले विचार, चांगले शब्द आणि चांगली कर्मे यांची स्तुती करतो.»
— अवेस्ता, «Yasna» («उपासना»), 11.17 (अवेस्ता मूळ पाठ लॅटिन लिप्यंतरणात, avesta.org वरील गेल्डनर यांची आवृत्ती) पुस्तकातूनThe Avestaउघडा ›
इस्लामمَنْ رَأَى مِنْكُمْ مُنْكَرًا فَلْيُغَيِّرْهُ بِيَدِهِ، فَإِنْ لَمْ يَسْتَطِعْ فَبِلِسَانِهِ، فَإِنْ لَمْ يَسْتَطِعْ فَبِقَلْبِهِ، وَذَلِكَ أَضْعَفُ الْإِيمَانِ
«तुमच्यापैकी जो कोणी वाईट गोष्ट पाहील, त्याने ती आपल्या हाताने बदलावी; जर तो हे करू शकत नसेल, तर आपल्या जिभेने; जर तेही करू शकत नसेल, तर आपल्या हृदयाने — आणि हा श्रद्धेचा सर्वांत दुर्बल [दर्जा] आहे.»
— प्रेषित मुहम्मद यांचे वचन (अबू सईद अल-खुदरी यांच्याकडून वर्णित): अन-नववी, «al-Arbaʿūn an-Nawawiyya» («चाळीस हदीस»), हदीस 34 (मुस्लिम यांच्या संग्रहातून) पुस्तकातूनअन-नववी यांच्या चाळीस हदीसउघडा ›
बायबलΤεκνία μου, μὴ ἀγαπῶμεν λόγῳ μηδὲ τῇ γλώσσῃ, ἀλλ᾽ ἐν ἔργῳ καὶ ἀληθείᾳ. καὶ ἐν τούτῳ γινώσκομεν ὅτι ἐκ τῆς ἀληθείας ἐσμέν
«माझ्या मुलांनो, आपण शब्दाने किंवा जिभेने नव्हे, तर कृतीने आणि सत्याने प्रीती करूया. यावरून आपण जाणतो की आपण सत्याचे आहोत.»
— बायबल, नवा करार, «योहानाचे पहिले पत्र», 3:18–19 पुस्तकातूनबायबल, नवा करारउघडा ›
बायबलἐκ γὰρ τῆς καρδίας ἐξέρχονται διαλογισμοὶ πονηροί, φόνοι, μοιχεῖαι, πορνεῖαι, κλοπαί, ψευδομαρτυρίαι, βλασφημίαι.
«कारण अंतःकरणातूनच वाईट विचार, खून, व्यभिचार, जारकर्म, चोरी, खोटी साक्ष आणि निंदा निघतात.»
— बायबल, नवा करार, «मत्तयकृत शुभवर्तमान», 15:19 पुस्तकातूनबायबल, नवा करारउघडा ›
बौद्ध धर्मकालेन च भासिता होति, सच्चा च भासिता होति, सण्हा च भासिता होति, अत्थसंहिता च भासिता होति, मेत्तचित्तेन च भासिता होति।
KĀLENA CA BHĀSITĀ HOTI, SACCĀ CA BHĀSITĀ HOTI, SAṆHĀ CA BHĀSITĀ HOTI, ATTHASAṂHITĀ CA BHĀSITĀ HOTI, METTACITTENA CA BHĀSITĀ HOTI.
«[सुभाषित वाणी ती, जी] योग्य वेळी बोललेली, सत्य, कोमल, हितकारक आणि मैत्रीपूर्ण चित्ताने बोललेली असते.»
— पाली त्रिपिटक, «Aṅguttara-nikāya» («संख्याबद्ध प्रवचने»), सुत्त 5.198: Vācā Sutta — «वाणी», 1.3 पुस्तकातूनपालि त्रिपिटकउघडा ›
बायबलἀληθεύοντες δὲ ἐν ἀγάπῃ αὐξήσωμεν εἰς αὐτὸν τὰ πάντα, ὅς ἐστιν ἡ κεφαλή, Χριστός
«तर प्रीतीने सत्य बोलत, जो मस्तक आहे त्या ख्रिस्तामध्ये आपण सर्व बाबतींत वाढत जावे.»
— बायबल, नवा करार, «इफिसकरांस पत्र», 4:15 पुस्तकातूनबायबल, नवा करारउघडा ›
गृहपाठ
तुमचे कार्य आहे — सत्य ओळखण्यासाठी तीन निकष कसे लागू करायचे, हे समजून घेणे.
आणि सर्वात महत्त्वाचे — ते आमच्या संघाच्या साधनांना लागू करा, म्हणजे तुम्ही योग्य मार्गावर आहात याची तुम्हाला खात्री असेल. प्रत्येक साधनेत आणि लेखात आम्ही शक्य तिथे स्रोतांमधील अवतरणे देतो. तुमची फसवणूक होत नाही याची खात्री करण्यासाठी त्यांना सत्याचे निकष लागू करा.
त्याचप्रमाणे ते तुमच्या जीवनातही लागू करा. गेल्या काही वर्षांतील तुमच्या कृतींचे आणि महत्त्वाच्या निर्णयांचे विश्लेषण करा आणि समजून घेण्याचा प्रयत्न करा: तुम्ही सत्य निर्णय घेतला होता की नाही?
जे जीवनातील निर्णय तुमचे भाग्य ठरवतात, त्यांच्यासाठी ही साधना विशेषतः महत्त्वाची आहे.
जर तुम्हाला तुमच्या साधनेत मदत हवी असेल, किंवा ज्याबद्दल तुम्ही निर्णय घेणार आहात अशा जीवनातील एखाद्या प्रश्नावर स्रोतांमध्ये संशोधन हवे असेल, तर तुम्ही Patreon वर माझ्याशी संपर्क साधू शकता. तुम्ही सत्य निर्णय घेऊ शकाल, यासाठी मी नेमक्या तुमच्या प्रश्नावर तुमच्यासाठी प्राचीन स्रोतांमध्ये संशोधन करेन.
पुढच्या साधनेकडे केव्हा जावे?
आम्ही «मार्गावर प्रगती कशी करावी» या लेखात सांगितल्याप्रमाणे, साधना खऱ्या अर्थाने तुमच्याशी एकरूप होते आणि तुमचा भाग बनते, तेव्हा ती पूर्ण झाली असे मानता येते. याचा अर्थ असा की तुम्ही ती केवळ समजून घेतली नाही, तर तुमच्या वैयक्तिक, प्रत्यक्ष अनुभवातून अनुभवलीही आहे. हे जाणवेपर्यंत साधना करत राहा. साधनेकडे पाहण्याचा तुमचा स्वतःचा सर्जनशील दृष्टिकोन शोधा.
तुम्ही तीन निकष लागू करायला आणि सत्य ओळखायला शिकता, तेव्हा साधना पूर्ण होते.
उदाहरणार्थ, तुम्ही आमच्या संकेतस्थळावर एखादी साधना वाचली, तीन निकष लागू केले आणि ती सत्य आहे हे समजून घेतले. हे कसे दिसू शकते?
तुम्ही स्वतः ती साधना तपासली. कदाचित तुम्ही एखाद्या जाणकार व्यक्तीला विचारले — भिक्षू, पाद्री, मुल्ला किंवा रब्बी यांना. तुम्ही तुमच्या पुस्तकांमध्ये शोधले, तुम्हाला ही अवतरणे सापडली आणि ती अचूक आहेत याची तुम्ही खात्री केली. तुम्ही स्वतः विचार केला आणि या निष्कर्षाप्रत आलात: हो, हे सत्य वाटते. आणि शेवटी, तुम्ही ही साधना केली आणि पाहिले की तिच्यामुळे तुम्हाला हलके आणि प्रसन्न वाटले, आणि तुमचे जीवन अधिक अर्थपूर्ण झाले. किंवा तुम्ही हेच तत्त्व तुमच्या जीवनातील एखाद्या निर्णयाला लागू केले आणि पाहिले की तुम्ही योग्य निवड केली.
अभिनंदन: तुम्ही सत्य ओळखायला शिकलात आणि सत्य निवड केली. म्हणून तुम्ही निर्धास्तपणे या साधनेचे अनुसरण करू शकता, कारण ती तुम्हाला आध्यात्मिक उत्क्रांतीकडे नेईल हे तुम्हाला ठाऊक आहे.
जेव्हा जेव्हा तुम्हाला शंका येईल, तेव्हा ही साधना लागू करा. आणि मग तुम्ही पुढच्या साधनेकडे जाऊ शकता.
साधनेत मदत हवी आहे?
Patreon वर तुम्हाला मिळते:
- साधनेबद्दलच्या प्रश्नांची उत्तरे
- तुमच्या विषयावर स्रोतांचा अभ्यास
- इतर साधकांशी बोलण्यासाठी खाजगी Discord
- थेट प्रक्षेपण आणि प्रश्नोत्तर सत्रे
- साधना, शिकवण आणि परंपरांवर चर्चा
