ਤਸਵੀਰ: Tasnu Arakun, ਜਨਤਕ ਮਲਕੀਅਤ (Public domain), ਸਰੋਤ
ਵਾਈਕਿੰਗ ਯੁੱਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰੂਨਾਂ ਨੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਲਾਤੀਨੀ ਵਰਣਮਾਲਾ ਲਈ ਥਾਂ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ, ਪਰ ਉਹ ਮਿਟੇ ਨਹੀਂ। ਬਿੰਦੀਆਂ ਵਾਲੇ ਮੱਧਕਾਲੀ ਰੂਨ ਲਾਤੀਨੀ ਧੁਨੀਆਂ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਦਾਲਾਰਨਾ, ਸਵੀਡਨ ਵਿੱਚ ਰੂਨ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੱਕ ਉੱਕਰੇ ਜਾਂਦੇ ਰਹੇ।
11ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਰੂਨ
ਐਂਗਲੋ-ਸੈਕਸਨ ਫ਼ੁਥੋਰਕ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਯੂਰਪ ਭਰ ਵਿੱਚ ਰੂਨਾਂ ਦੀ ਅਮਲੀ ਵਰਤੋਂ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਘਟਦੀ ਗਈ, ਜਿਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ, ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕੀ ਬਦਲਾਅ ਸਨ — ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਈਸਾਈ ਧਰਮ ਦਾ ਫੈਲਾਅ ਅਤੇ ਲਾਤੀਨੀ ਵਰਣਮਾਲਾ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣਾ। ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਢਲ ਗਏ: 12ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜਦੋਂ ਸਕੈਂਡੇਨੇਵੀਆ ਵਿੱਚ ਈਸਾਈ ਧਰਮ ਫੈਲਿਆ, ਮੱਧਕਾਲੀ "ਬਿੰਦੀਆਂ ਵਾਲੇ ਰੂਨਾਂ" ਨੇ ਵਰਣਮਾਲਾ ਨੂੰ ਵਧਾਇਆ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਲਾਤੀਨੀ ਧੁਨੀਆਂ ਨਾਲ ਬਿਹਤਰ ਮੇਲ ਖਾਵੇ, ਅਤੇ ਰੂਨ 14ਵੀਂ–16ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੱਕ ਲਾਤੀਨੀ ਲਿਪੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਚੱਲਦੇ ਰਹੇ।
ਮੱਧਕਾਲ ਦਾ ਅਖ਼ੀਰਲਾ ਦੌਰ
ਮੱਧਕਾਲ ਦੇ ਅਖ਼ੀਰਲੇ ਦੌਰ ਤੱਕ, ਛਾਪੇਖ਼ਾਨਿਆਂ ਅਤੇ ਮਿਆਰੀ ਲਾਤੀਨੀ ਵਰਣਮਾਲਾਵਾਂ ਨੇ ਰੂਨਾਂ ਨੂੰ ਹਾਸ਼ੀਏ ਉੱਤੇ ਧੱਕ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਦਾਲਾਰਨਾ, ਸਵੀਡਨ ਵਰਗੇ ਪੇਂਡੂ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੱਕ ਬਚੇ ਰਹੇ, ਅਤੇ ਕੈਲੰਡਰਾਂ ਅਤੇ ਲੇਖਾਂ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਰਹੇ।
ਦਾਲਾਰਨਾ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣੇ ਅੱਖਰ ਦਾਲੇਕਾਰਲੀ ਰੂਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਗਏ — ਰੂਨਾਂ ਅਤੇ ਲਾਤੀਨੀ ਅੱਖਰਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਮੇਲ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਿਸਾਨ ਉਦੋਂ ਵੀ ਘਰਾਂ, ਫ਼ਰਨੀਚਰ ਅਤੇ ਕਟੋਰਿਆਂ ਉੱਤੇ ਉੱਕਰਦੇ ਸਨ ਜਦੋਂ ਕਾਰਲ ਲਿਨੇਅਸ 1734 ਵਿੱਚ ਉੱਥੇ ਆਇਆ। ਰੂਨੀ ਕੈਲੰਡਰ — ਦਿਨਾਂ, ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਅਤੇ ਚੰਦ ਦੇ ਚੱਕਰਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਲੱਕੜ ਦੀਆਂ ਸੋਟੀਆਂ — 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੱਕ ਪੇਂਡੂ ਸਵੀਡਨ ਭਰ ਵਿੱਚ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਸਨ, ਅਤੇ ਦਾਲਾਰਨਾ ਵਿੱਚ ਰੂਨ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਤੱਕ ਸਜਾਵਟ ਲਈ ਉੱਕਰੇ ਜਾਂਦੇ ਰਹੇ।
ਇਹ ਯੰਗਰ ਫ਼ੁਥਾਰਕ ਤੋਂ ਨਿਕਲੇ, ਜੋ ਆਪ ਐਲਡਰ ਫ਼ੁਥਾਰਕ ਤੋਂ ਨਿਕਲਿਆ ਸੀ।
ਸਵਾਲ
ਬਿੰਦੀਆਂ ਵਾਲੇ ਰੂਨ ਕੀ ਹਨ?
ਮੱਧਕਾਲੀ ਰੂਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬਿੰਦੀਆਂ ਜੋੜੀਆਂ ਗਈਆਂ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਲਾਤੀਨੀ ਵਰਣਮਾਲਾ ਦੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਣ।
ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਰੂਨ ਵਰਤਣੇ ਕਦੋਂ ਛੱਡੇ?
ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਮੱਧਕਾਲ ਦੇ ਅਖ਼ੀਰਲੇ ਦੌਰ ਤੱਕ, ਪਰ ਦਾਲਾਰਨਾ, ਸਵੀਡਨ ਵਿੱਚ ਰੂਨ 19ਵੀਂ ਅਤੇ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੱਕ ਟਿਕੇ ਰਹੇ।

