ਤਸਵੀਰ: ClaesWallin / Rursus, ਜਨਤਕ ਸੰਪਤੀ (Public domain), ਸਰੋਤ
ਐਲਡਰ ਫ਼ੁਥਾਰਕ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਰੂਨ ਵਰਣਮਾਲਾ ਹੈ: 24 ਰੂਨ, ਜੋ ਲਗਭਗ ਦੂਜੀ ਸਦੀ ਤੋਂ ਅੱਠਵੀਂ ਸਦੀ ਤੱਕ ਆਦਿ-ਜਰਮੈਨਿਕ ਭਾਸ਼ਾ ਲਈ ਵਰਤੇ ਗਏ। ਅੱਜ ਜਦੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕ "ਰੂਨ" ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹੀ ਰੂਨ-ਲੜੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਐਲਡਰ ਫ਼ੁਥਾਰਕ ਕੀ ਹੈ?
ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਰੂਨ ਵਰਣਮਾਲਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 24 ਰੂਨ ਹਨ। ਇਹ ਆਦਿ-ਜਰਮੈਨਿਕ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਲਈ ਵਰਤੀ ਗਈ, ਅਤੇ ਹਰ ਰੂਨ ਦਾ ਇੱਕ ਧੁਨੀ-ਮੁੱਲ ਅਤੇ ਅਕਸਰ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤੀਕਾਤਮਕ ਅਰਥ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਛੋਟੇ ਹਨ, ਅਕਸਰ ਗਹਿਣਿਆਂ ਅਤੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਚੁੱਕਣਯੋਗ ਵਸਤਾਂ ਉੱਤੇ, ਜਾਂ ਯਾਦਗਾਰੀ ਪੱਥਰਾਂ ਉੱਤੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।
ਇਸ ਦਾ ਨਾਂ ਇਸ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਛੇ ਰੂਨਾਂ, f-u-th-a-r-k, ਤੋਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਰੂਨ ਅੱਠ-ਅੱਠ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪਰਿਵਾਰਾਂ, ættir (ਏਟਿਰ), ਵਿੱਚ ਵੰਡੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਜੋ ਪੱਕੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰੂਨੀ ਹੈ, ਡੈਨਮਾਰਕ ਦੀ ਵਿਮੋਸੇ ਕੰਘੀ ਉੱਤੇ, ਲਗਭਗ 160 ਈਸਵੀ ਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਗੋਟਲੈਂਡ ਦਾ ਕਿਲਵਰ ਪੱਥਰ, ਲਗਭਗ 400 ਈਸਵੀ ਦਾ, ਪੂਰੀ ਲੜੀ ਨੂੰ ਤਰਤੀਬ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਐਲਡਰ ਫ਼ੁਥਾਰਕ ਦੇ ਮਸਾਂ 400 ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਬਚੇ ਹਨ।
ਐਲਡਰ ਫ਼ੁਥਾਰਕ ਕਿੱਥੇ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ?
ਐਲਡਰ ਫ਼ੁਥਾਰਕ ਉੱਤਰੀ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਦੂਰ-ਦੂਰ ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ — ਅੱਜ ਦੇ ਸਕੈਂਡੇਨੇਵੀਆ (ਸਵੀਡਨ, ਨਾਰਵੇ, ਡੈਨਮਾਰਕ), ਜਰਮਨੀ, ਅਤੇ ਨੀਦਰਲੈਂਡ ਅਤੇ ਪੋਲੈਂਡ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ। ਇਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਇਲਾਕਾ ਉੱਤਰੀ ਸਾਗਰ ਦੇ ਤਟ ਨਾਲ ਦੱਖਣੀ ਸਕੈਂਡੇਨੇਵੀਆ (ਡੈਨਮਾਰਕ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਸਵੀਡਨ) ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਜਰਮਨੀ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਟਾਂਵੀਆਂ-ਟਾਂਵੀਆਂ ਲੱਭਤਾਂ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਟਾਪੂਆਂ ਤੱਕ ਅਤੇ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੌਥਾਂ ਦੇ ਪਰਵਾਸ ਲੈ ਗਏ। ਐਲਡਰ ਫ਼ੁਥਾਰਕ ਦੇ ਸਿਰਫ਼ ਲਗਭਗ 350 ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਬਚੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ 260 ਸਕੈਂਡੇਨੇਵੀਆ ਵਿੱਚ ਹਨ; ਫ਼੍ਰੀਜ਼ੀਆ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਇਹ ਕੇਂਦਰ ਅਖੌਤੀ ਉੱਤਰੀ ਸਾਗਰ ਜਰਮੈਨਿਕ ਰੂਨੀ ਕੋਈਨੇ (ਸਾਂਝੀ ਲਿਖਤ-ਰੀਤ) ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਡੈਨਮਾਰਕ ਲੱਭਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਅਮੀਰ ਹੈ।

ਸਕੈਂਡੇਨੇਵੀਆ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਥਾਂ ਯੰਗਰ ਫ਼ੁਥਾਰਕ ਨੇ ਅਤੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਐਂਗਲੋ-ਸੈਕਸਨ ਫ਼ੁਥੋਰਕ ਨੇ ਲੈ ਲਈ। ਇਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਰੂਨ ਫ਼ੇਹੂ ਹੈ।
ਸਵਾਲ
ਐਲਡਰ ਫ਼ੁਥਾਰਕ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨੇ ਰੂਨ ਹਨ?
24, ਅੱਠ-ਅੱਠ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ættir (ਏਟਿਰ) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਐਲਡਰ ਫ਼ੁਥਾਰਕ ਕਿੰਨਾ ਪੁਰਾਣਾ ਹੈ?
ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਪੱਕਾ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ, ਵਿਮੋਸੇ ਕੰਘੀ ਉੱਤੇ, ਲਗਭਗ 160 ਈਸਵੀ ਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਨੂੰ ਫ਼ੁਥਾਰਕ ਕਿਉਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?
ਇਸ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਛੇ ਰੂਨਾਂ ਦੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਤੋਂ: f, u, th, a, r, k।

