ਤਸਵੀਰ: Rursus, ਜਨਤਕ ਸੰਪਤੀ (Public domain), ਸਰੋਤ
ਐਂਗਲੋ-ਸੈਕਸਨ ਫ਼ੁਥੋਰਕ ਪੁਰਾਣੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੀ ਰੂਨ ਵਰਣਮਾਲਾ ਹੈ: ਐਲਡਰ ਫ਼ੁਥਾਰਕ, ਜੋ ਨਵੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਲਈ ਵਧ ਕੇ 26 ਜਾਂ ਵੱਧ ਰੂਨਾਂ ਦਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਇਹ ਲਗਭਗ 5ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੋਂ 11ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੱਕ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ।
ਐਂਗਲੋ-ਸੈਕਸਨ ਫ਼ੁਥੋਰਕ ਕੀ ਹੈ?
ਐਲਡਰ ਫ਼ੁਥਾਰਕ ਦਾ ਵਧਿਆ ਹੋਇਆ ਰੂਪ, 26–33 ਰੂਨਾਂ ਵਾਲਾ, ਜੋ ਪੁਰਾਣੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਮੁਤਾਬਕ ਢਾਲਿਆ ਗਿਆ। ਇਹ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਵਿੱਚ ਐਂਗਲੋ-ਸੈਕਸਨਾਂ ਦੇ ਵੱਸਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ os ਅਤੇ ac ਵਰਗੇ ਰੂਨ ਜੋੜੇ ਗਏ। ਇਹ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖਾਂ, ਹੱਥ-ਲਿਖਤਾਂ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਪ੍ਰਸੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਲਗਭਗ 5ਵੀਂ ਤੋਂ 11ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੱਕ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ, ਅਤੇ ਪੁਰਾਣੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰੂਨ ਕਵਿਤਾ ਇਸ ਦੇ ਹਰ ਰੂਨ ਲਈ ਇੱਕ ਛੰਦ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਯਾਦਗਾਰਾਂ ਹਨ ਰੱਥਵੈੱਲ ਕਰਾਸ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਕਵਿਤਾ The Dream of the Rood ("ਸਲੀਬ ਦਾ ਸੁਪਨਾ") ਦੀਆਂ ਸਤਰਾਂ ਉੱਕਰੀਆਂ ਹਨ — ਪੁਰਾਣੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਮੀ ਰੂਨੀ ਲਿਖਤ — ਅਤੇ ਫ਼੍ਰੈਂਕਸ ਸੰਦੂਕੜੀ, 8ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਦਾ ਵ੍ਹੇਲ ਦੀ ਹੱਡੀ ਦਾ ਉੱਕਰਿਆ ਡੱਬਾ, ਜੋ ਹੁਣ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਵਿੱਚ ਹੈ।
ਫ਼ੁਥੋਰਕ ਕਿੱਥੇ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ?
ਐਂਗਲੋ-ਸੈਕਸਨ ਫ਼ੁਥੋਰਕ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ, ਐਂਗਲੋ-ਸੈਕਸਨ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ। ਲੱਭਤਾਂ ਪੂਰਬੀ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਇੰਗਲੈਂਡ (ਕੈਂਟ, ਈਸਟ ਐਂਗਲੀਆ, ਨੌਰਥੰਬਰੀਆ) ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹਨ — ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਕਾਟਲੈਂਡ ਦੇ ਡਮਫ਼ਰੀਜ਼ ਵਿਚਲਾ ਰੱਥਵੈੱਲ ਕਰਾਸ ਵੀ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਤਕਨੀਕੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਹ ਨੌਰਥੰਬਰੀਆਈ ਹੈ। ਵੇਲਜ਼ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਸਕਾਟਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਲੱਭਤਾਂ ਵਿਰਲੀਆਂ ਹਨ। ਫ਼ੁਥੋਰਕ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖਾਂ ਵਾਲੀਆਂ 200 ਤੋਂ ਘੱਟ ਵਸਤਾਂ ਬਚੀਆਂ ਹਨ।
ਫ਼ੁਥੋਰਕ ਰੂਨ 7ਵੀਂ ਅਤੇ 8ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਕੁਝ ਸਿੱਕਿਆਂ ਉੱਤੇ ਵੀ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਸ ਲਿਪੀ ਦਾ ਬਹੁਤ ਨੇੜਲਾ ਰੂਪ ਉੱਤਰੀ ਸਾਗਰ ਦੇ ਪਾਰ ਫ਼੍ਰੀਜ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਇਸੇ ਲਈ ਵਿਦਵਾਨ ਅਕਸਰ ਇਸ ਨੂੰ ਐਂਗਲੋ-ਫ਼੍ਰੀਜ਼ੀਅਨ ਫ਼ੁਥੋਰਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਇਹ ਐਲਡਰ ਫ਼ੁਥਾਰਕ ਤੋਂ ਨਿਕਲਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਯੰਗਰ ਫ਼ੁਥਾਰਕ ਵੀ ਨਿਕਲਿਆ।
ਸਵਾਲ
ਐਂਗਲੋ-ਸੈਕਸਨ ਫ਼ੁਥੋਰਕ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨੇ ਰੂਨ ਹਨ?
26 ਤੋਂ 33 ਤੱਕ, ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਿਆਂ।
ਇਸ ਨੂੰ ਫ਼ੁਥੋਰਕ ਕਿਉਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?
ਪੁਰਾਣੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਚੌਥੇ ਰੂਨ ਦੀ ਧੁਨੀ "o" ਬਣ ਗਈ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਛੇ ਰੂਨ f, u, th, o, r, c ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ।

